Bionieuws

Mens & Maatschappij

Zomerse zorgendkindjes, deel 6: plassen over een kwallensteek

Foto: Michael Coghlan

Lekker luieren op een tropisch strand en zwemmen in een rivier. Klinkt goed, maar overal loeren gevaren. Bionieuws zocht wetenschappelijk advies voor zomerse zorgenkindjes.
Deel 6: Helpt urineren over een kwallensteek?

‘Op korte termijn kan het zeker de pijn verzachten’, zegt Jan Tytgat, toxicoloog van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij ontdekte in 2006 dat het gif van kwallen en andere neteldieren uniek is in het dierenrijk. ‘Het kwallengif activeert dezelfde receptoren die het branderige gevoel geven na het eten van hete peper: de capsaïcinereceptoren. Gelukkig zijn de receptoren gevoelig voor zuur en hitte. Een hete douche, wat azijn, of een flinke straal urine kan de receptoren desensitiseren en tijdelijk de pijn verlichten. Maar de pijn komt hoe dan ook terug, en gebruikelijke pijnstilling als paracetamol werkt niet. Er zit niets anders op dan wachten tot het lichaam zelf de kwaleiwitten afbreekt. Dat duurt meestal een paar dagen.’

Harpoeneren
The American Chemical Society schetst in een filmpje op hun website een ander beeld. Volgens hun stimuleert urine juist door osmose de netelcellen die reeds op de huid zitten, net als zoet water overigens. Als ze dat nog niet gedaan hadden, harpoeneren de cellen het slachtoffer dan alsnog met gif. Zuur kan volgens de chemici de giftige eiwitten wel denatureren, maar urine is daarvoor lang niet zuur genoeg. Hun advies: netelcellen wegspoelen met zout water en daarna azijn aanbrengen.

Tytgat blijft echter bij zijn advies tegen de acute pijn: ‘Heet water, zo heet je het kunt verdragen. En plassen werkt ook, weet ik uit mijn eigen onderzoek.’