Bionieuws

Mens & Maatschappij

Water vol vuurwerkmetalen

Foto: Flickr © Kain Road Cul de Sac

Vraag: is het afsteken van vuurwerk slecht voor het milieu?

Vanaf vandaag is het weer zover: vuurwerkverkopers openen hun deuren en Nederlanders kunnen drie dagen lang massaal voetzoekers, vuurpijlen, fonteinen en ander feestvermaak inslaan om het nieuwe jaar mee in te luiden. De hemel mag dan een paar uur oplichten met alle kleuren van de regenboog, maar wat is daarvan de keerzijde? Is het afsteken van vuurwerk ook slecht voor het milieu?

Ongekende proporties
Eén ding is zeker, het particulier afsteken van vuurwerk neemt in Nederland haast ongekende proporties aan. ‘Ik ken geen enkel land dat zo veel vuurwerk per jaar inslaat en afsteekt als Nederland’, vertelt Erwin Roex, specialist op het gebied van waterkwaliteit bij Deltares. Ieder jaar brengt hij voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat onder andere in kaart hoeveel vuurwerk de lucht in gaat en wat daar naar schatting allemaal bij vrijkomt. ‘Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is de verkoop exponentieel toegenomen. Waar we in 1990 nog ongeveer 5 miljoen kilogram vuurwerk verbrasten, is dat ondertussen meer dan 20 miljoen kilogram’, aldus Roex.

Kleurmakers
Siervuurwerk is daarbij het meest zorgwekkend; de spectaculaire lichtshows zijn alleen mogelijk door de zware metalen die erin zitten. ‘Zink, koper, barium, strontium en antimoon zijn de belangrijkste kleurmakers van siervuurwerk’, weet Roex. ‘Door uitspoeling komen de metalen via onze wegen en parken in het riool. Bij de rioolwaterzuivering wordt weliswaar een groot deel uit het water gehaald, maar een deel komt gewoon in het oppervlaktewater terecht. En dat is problematisch: bij te hoge concentraties zijn deze stoffen toxisch en daar kunnen hele ecosystemen onder lijden.’

Vervuiling
Om die reden zijn er voor zware metalen normen vastgesteld voor oppervlaktewater, die overigens regelmatig worden overschreden. Volgens Roex is het heel moeilijk de directe rol van vuurwerk hierin vast te stellen. ‘We weten dat er voor koper en zink andere bronnen zijn die veel vervuilender en zorgwekkender zijn dan vuurwerk, zoals zinken dakgoten, wegmeubilair en industriële lozingen. Maar voor strontium, barium en antimoon is dat een ander verhaal. Vooral van barium weten we dat het regelmatig de norm overschrijdt en voor zover ik weet is vuurwerk daarbij de belangrijkste bron van vervuiling. Dat is echt een milieuprobleem en ook de waterschappen zien barium daarom als problematisch.’

Aandacht
Toch is er vooralsnog weinig aandacht voor milieuvervuiling door vuurwerk, in tegenstelling tot de media-aandacht voor de luchtverontreiniging. ‘Gemiddeld zit er momenteel ruim 20 microgram fijnstof per kubieke meter in de lucht, maar tijdens de eerste uren in januari piekt dat naar 500 tot 700 microgram,’ weet Joost Wesseling, die als natuurkundige bij het RIVM de luchtkwaliteit in Nederland onderzoekt. ‘Die piekbelasting kan tot klachten aan de luchtwegen leiden, maar er zijn nooit kwantificeerbare effecten op de gezondheid gemeten. Waarschijnlijk komt dit doordat het vaak gaat om kortstondige belasting: binnen een paar uur zit de hoeveelheid fijnstof in de lucht weer op een lager niveau. Het is dus moeilijk te zeggen of het echt direct gevaarlijk is. Het is in ieder geval nog nooit aangetoond.’

Vuurwerkshows
Om ook de milieueffecten van vuurwerk onder de aandacht te brengen, is het volgens Roex nodig de causaliteit tussen vuurwerk en normoverschrijding van zware metalen in oppervlaktewater aan te tonen. Roex: ‘Voor barium betekent het dat we zeker moeten weten dat we naast vuurwerk alle andere mogelijk bronnen van vervuiling in beeld hebben. Maar ik ben ervan overtuigd dat we over een aantal jaar met zekerheid kunnen zeggen of vervuiling met barium rechtstreeks het gevolg is van het afsteken van die absurde hoeveelheden vuurwerk. Pas daarna kunnen we maatregelen nemen, zoals het instellen van vuurwerkvrije zones, bijvoorbeeld boven waterlichamen. Of Nederland zou net als andere landen meer in kunnen zetten op vuurwerkshows en tegelijkertijd het particulier afsteken van vuurwerk meer aan banden leggen.’

Stop ermee
Of het ooit zover komt is gezien de Nederlandse vuurwerktraditie maar de vraag. ‘Ik steek sinds ik dit allemaal weet in ieder geval geen vuurwerk meer af’, vertelt Roex. ‘En op basis van onze schattingen durf ik tegen iedereen te zeggen: stop ermee!’

Dit artikel verschieen 9 december 2017 in Bionieuws 20