Bionieuws

Nomen est Omen

Vrouwvriendelijke vroege vogel

Reconstructietekening Chung-Tat Cheung / Wang Min

Jinguofortis perplexus

Hij heeft veel weg van een gaaiachtige bosvogel. De klauwtjes halverwege de vleugels op de reconstructietekening maken echter al duidelijk aan dat het hier toch echt om een prehistorische vogel gaat. Een uitgestorven vogelsoort die zo’n 127 miljoen jaar geleden in China leefde en Jinguofortis perplexus is gedoopt (PNAS, 24 september online).

Skelet
Het vrij complete skelet van deze vogelsoort vertoont volgens Chinese paleobiologen een unieke combinatie van vogel- en dinosauriërachtige kenmerken. Typisch voor vogels en vliegen is de reductie in het aantal vingerbotten. Terwijl fusie van schouderblad en coracoïde – bij mensen bekend als ravenbekuitsteeksel – een karakteristiek kenmerk is van tweepotige dinosauriërs of Theropoda. Die botfusie wijst er volgens de onderzoekers ook op dat de vogels vroeg volwassen waren, en de korte en brede vleugels laten zien dat Jinguofortis zeer goed kon manoeuvreren en dus in een dichtbeboste omgeving leefde.

Staartwervels
De nieuwe vogelsoort biedt belangrijke nieuwe inzichten in de ontwikkeling van het vliegvermogen van vogels omdat hij een zeer vroege vertegenwoordiger is van de Pygostylia. Deze vogelgroep kenmerkt zich door een totaal vergroeiing van de staartwervels, waaruit later ook alle huidige levende echte vogels of Neornithes zijn voortgekomen. Jinguofortis biedt daarmee zicht op een cruciaal moment in de evolutie van de vlucht: net na het verlies van de lange staart en nog net voor de evolutie van de waaier van vliegveren op een verkort achterlijf, die huidige vogels kenmerkt.

Eerbetoon
Het vrijwel complete skelet van de nieuwe vogelsoort is gevonden bij het dorpje Shixia in de Dabeigou-formatie uit het vroege Krijt in Noordoost-China. Het is op een vergelijkbare manier geplet als de beroemde en 25 miljoen jaar oudere Archaeopteryx-fossielen uit groeves met lithografische kalksteen rond het Duitse stadje Solnhofen. De Chinese onderzoekers voorzagen de nieuwe soort van de Latijnse toevoeging perplexus, vanwege de raadselachtige mengvorm van voorouderlijke en afgeleide kenmerken. De geslachtsnaam noemen zij een eerbetoon aan vrouwelijke wetenschappers, want Jinguo is Mandarijn voor ‘vrouwelijke krijger’ en het Latijnse fortis staat voor ‘sterk’ en ‘dapper’. Een vrouwvriendelijk eerbetoon aan een vroege vogel.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 15 van 6 oktober 2018.