Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Vogeltrek is voorspelbaar

Alaskastrandlopers vliegen jaarlijks heen en weer tussen hun broedplek in noordelijk Alaska en overwinteringsgebied in Zuid-Amerika. Foto Flickr © Don McCullough

De start van de vogeltrek in Noord-Amerika is met een nieuw model tot zeven dagen van tevoren te voorspellen. Dat demonstreren Amerikaanse biologen 14 september in Science. Ze tonen aan dat in mei soms iedere nacht meer dan 400 miljoen vogels beginnen aan hun trek. De biologen hopen met dergelijke voorspellingen botsingen tussen vogels en gebouwen, vliegtuigen, auto’s en windmolens te verminderen.

Luchtruim
Jaarlijks migreren er miljoenen vogels tussen hun broed- en overwinteringsgebieden, waarbij ze vaak honderden of zelfs duizenden kilometers luchtruim moeten trotseren. Een luchtruim dat door menselijk handelen met de dag voller en drukker wordt. Dat is te zien in de cijfers: op jaarbasis sterven er honderden miljoenen vogels door botsingen met kunstmatige structuren. Alsmaar toenemende lichtvervuiling verergert deze effecten. De onderzoekers achten daarom de noodzaak groot om vogeltrek op grote schaal te kunnen voorspellen.

Migratiegolven
Maar dat blijkt geen makkelijke opgave. Vogeltrek kenmerkt zich door afwisselend periodes van lage vogelactiviteit en intense migratiegolven, en al decennialang proberen wetenschappers de drijfveren van de trek te ontrafelen. Het is bekend dat wind, temperatuur, luchtdruk en neerslag allemaal een cruciale rol hierbij spelen, net als de gedragsverschillen tussen de enorme hoeveelheid vogelsoorten: elke soort vertrekt op zijn moment onder zijn eigen strikte voorwaarden. Dat maakt algemene voorspellingen extra ingewikkeld.

Voorspellingen
De biologen uit de huidige studie proberen deze moeilijkheden te overkomen door 23 jaar aan vogeltrekobservaties in de lente afkomstig van 143 weerradars in Noord-Amerika te kwantificeren. Vervolgens trainden ze een model om atmosferische condities te koppelen aan de intensiteit van vogelmigratie tot een hoogte van 3 kilometer over het hele continent Noord-Amerika. Op die manier wisten ze 81 procent van de variatie in timing en intensiteit van migratie te verklaren. Ook lukte het om tot een week van tevoren voorspellingen te doen over de start van een vogeltrek, waarbij de betrouwbaarheid gradueel afneemt tot een niveau van 62 procent. Tot slot berekenen ze dat er in Noord-Amerika tijdens nachtelijke trek regelmatig meer dan 200 miljoen vogels het luchtruim betreden, tot een maximum in mei van wel 422 miljoen vogels per nacht.

Luchtmacht
‘Het stuk heeft prachtige plaatjes, is een indrukwekkende synthetische analyse van patronen in vogeltrek over een heel continent, en geeft een interessante statistische analyse’, licht trekvogelecoloog Theunis Piersma toe. ‘Maar ik vraag mij wel af of dit werk werkelijk gebruikt gaat worden voor voorspellingen om bijvoorbeeld het vliegverkeer of windmolens stil te leggen. Ik denk het eigenlijk niet, want daarvoor zijn de voorspellingen op plaatselijk niveau nog steeds te onnauwkeurig. Het waarschuwingssysteem op grond van actuele gegevens dat in Nederland door de luchtmacht en de groep van Willem Bouten aan de Universiteit van Amsterdam is ontwikkeld, is waarschijnlijk vele malen krachtiger. Die vertelt nu al op basis van radarbeelden waar zich in het luchtruim zwermen vogels bevinden om botsingen met bijvoorbeeld straaljagers te voorkomen.’

Dit artikel verscheen 22 september in Bionieuws 14