Bionieuws

Plant & Dier

Voetjes van de vloer

Een mestkever rolt zijn mestbal door de woestijn. Foto Kay-africa

Het is bijna geen doen: op blote voeten een bloedhete woestijn doorkruisen op het warmste moment van de dag. Toch is het bittere noodzaak voor de Afrikaanse mestkever. Gelukkig draagt hij altijd een instrument mee dat hem verkoeling kan verschaffen: zijn mestbal. Tot die verrassende conclusie komen onderzoekers 23 oktober in Current Biology.

De onderzoekers vroegen zich af hoe mestkevers met de woestijnhitte omgaan en plaatsten mestkevers in een warme of relatief koele arena. In de koele schaduw liepen de mestkevers al balrollend onophoudelijk in een rechte lijn. Boven de 50 graden Celsius klommen de kevers echter regelmatig op hun mestbal, waarbij ze beurtelings hun beide voorpoten naar hun mond brachten, mogelijk om deze met speeksel af te koelen. Hoe heter de grondtemperatuur, hoe vaker ze dat gedrag vertoonden.

Daarmee waren de onderzoekers nog niet tevreden. Met hittecamera’s ontdekten ze dat de voorpootjes 7 graden koeler werden binnen 10 seconden op de bal. Ze vermoedden daardoor dat mestkevers de grondtemperatuur met hun voorpoten meten. En dus voorzagen ze de mestkevers van minuscule isolerende schoentjes . En inderdaad: gelaarsde mestkevers beklommen hun bal 35 procent minder vaak. Balbeklimming wordt dus gemedieerd door de voorpoten.

De bal zelf werkt vermoedelijk ook als thermal sink waaraan de kever zijn warmte afgeeft. Een warme bal zou dan minder efficiënt zijn dan een koele, waardoor kevers deze vaker moeten beklimmen om toch af te koelen, bedachten de onderzoekers. Zo gezegd, zo gedaan. Het resultaat: in een hete arena beklommen de kevers 73 procent vaker een warme bal dan een koele. Een koele bal werkt inderdaad beter, concluderen ze.

Nog een laatste voordeel van de mestbal: hij koelt al rollend ook nog de grond waar de mestkever vlak erna op zal lopen. Mestballen zijn met een gemiddelde temperatuur van 31,8 graden Celsius namelijk aanzienlijk koeler dan zowel grond als kever. De bodemtemperatuur is zo’n 1,5 graad lager nadat een koele bal eroverheen is gerold.

Met hun mobiele koelsysteem zijn mestkevers uniek binnen de insectenwereld, concluderen de onderzoekers. En een mestbal blijkt een ongelooflijk veelzijdig hulpmiddel. Vooral in een warme woestijn.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 17 van 2012