Bionieuws

Mens & Maatschappij

Vitaminebom in een champagneglas

Foto: Flickr/John Watson

Er is geen ontkomen aan de smoothiehype. Elke zichzelf respecterende foodie heeft wel een sapjeskookboek in de kast staan, om van juicers en blenders nog maar niet te spreken. Maar is het drinken van fruit en groente in sappen en smoothies even gezond als het daadwerkelijk opeten ervan?

Bloeddruk
Er is behoorlijk wat onderzoek gedaan naar de positieve en negatieve effecten van sappen en smoothies. Een Amerikaanse studie (Advances in Nutrition, 2015) naar de effecten van 100 procent puur fruit-sappen stelde dat er vooral veel positieve dingen voortkomen uit de smoothiehype. Zo zou het mensen helpen om de gestelde richtlijnen voor dagelijkse fruit- en groente-inname te bereiken. Een dit jaar gepubliceerde studie (International Journal of Molecular Sciences, 2017) naar de effecten van fruit- en groentesappen op de cardiovasculaire gezondheid stelt dat de sappen de bloeddruk kunnen verlagen.

Deze positieve effecten komen volgens de onderzoekers vooral door de polyfenolen en vitaminen uit het fruit en de groentes. Polyfenolen zijn chemische verbindingen die met name in de schil van fruit voorkomen. Bij het uitpersen van bijvoorbeeld citrusvruchten komen deze polyfenolen ook in de sappen terecht. Ze werken ontstekingsremmend en vallen onder de antioxidanten.

Verloren
Dat de vraag naar de gezondheidseffecten van smoothies en sappen leeft merkt ook Patricia Schutte, woordvoerder van het Voedingscentrum. Zij vertelt dat de vraag zo vaak wordt gesteld dat het Voedingscentrum een aparte pagina op hun website heeft ingericht die wat duidelijkheid moet verschaffen. De boodschap van het Voedingscentrum is kort en bondig: met het drinken van één dagelijkse fruitsmoothie krijgt men niet de voorgeschreven dagelijkse hoeveelheid vitaminen binnen. Volgens Schutte heeft dit onder andere te maken met het feit dat de vitamine C eerder verloren gaat. ‘Doordat je het fruit klein moet snijden, wordt deze veel meer blootgesteld aan de lucht. De vitamine C oxideert hierdoor, en gaat verloren.’ Volgens het Voedingscentrum zijn verse smoothies of sapjes wel gezonder dan de kant en klare producten die in de winkel wordt gekocht, maar kunnen ze qua voedingswaarde nog steeds niet op tegen het eten van hele bananen of sinaasappels.

Luchtddicht
Dat hoeft echter niet meteen te betekenen dat het bij de supermarkt gekochte verse sap geen vitamines meer bevat. Helemaal als het sap luchtdicht in een koele omgeving wordt bewaard gaat de oxidatie langzaam en blijven veel van de vitamines gewoon behouden. In 2015 werd er in het Journal of Agricultural and Food Chemistry zelfs beschreven dat het persen en pasteuriseren van sinaasappelsap weinig tot niets deed met het vitamine C-gehalte. Wat echter wel grotendeels verloren ging waren de voedingsvezels en flavonoïden: metabolieten belangrijk voor de stofwisseling van vitamine C.

Een andere belangrijke reden voor het negatieve advies van het Voedingscentrum is het suikergehalte van de fruitsappen. Schutte: ‘Bij fruitsappen en -smoothies krijg je ook ongemerkt veel suikers binnen, dat is een groot nadeel. Het Voedingscentrum raadt dit dus af, we adviseren het fruit zo te eten.’

Kauwen
Ook volgens Fred Brouns, emeritus hoogleraar innovatie gezonde voeding aan Maastricht University, moet men oppassen met het suikergehalte van fruitsappen. Hij is het echter met het Voedingscentrum oneens dat er bij het bereiden en bewaren van sappen vitamine C verloren gaat. Brouns redeneert dat er bij het afbijten en kauwen ook contact is met zuurstof. Daarnaast maakt Brouns expliciet onderscheid tussen smoothies en sappen. Onder smoothies verstaat hij een heel stuk fruit dat in de blender is vermalen tot een dik en vloeibaar mengsel. Volgens Brouns zit er in smoothies alles wat er in normaal fruit zit, doordat er in de blender niets verloren is gegaan; sappen hebben een minder hoge voedingswaarde doordat hier de aan vezels gebonden voedingsstoffen uit gefilterd zijn.

Champagneglas
‘Voor gezondheid op zich maakt het drinken van smoothies dan geen verschil met het eten van hele stukken fruit. Wat wel verschilt is dat je niet hoeft te kauwen, te vermalen, en dit scheelt in de verteringstijd. Wanneer je fruitsmoothies of sapjes drinkt is het gevoel van verzadiging daardoor veel minder. Er wordt al snel meer gedronken dan nodig, waardoor je vooral bij het wegdrinken van sappen door de extra suikers meer calorieën binnenkrijgt dan je zou willen.’ Daarom stelt Brouns dat men op een dag niet meer zou moeten nuttigen aan smoothies en sappen dan de inhoud van een champagneglas. ‘Als de portie gelijk is aan wat je daadwerkelijk op zou kunnen eten aan fruit, dan is het op zich heel gezond.’ Wie toch meer wil drinken, kan de drank aanlengen met water, tipt Brouns.

Omdat groenten relatief weinig suikers bevatten, zit het bezwaar hem bij groentesappen vooral in het verlies van de vezels, één van de belangrijkste voedingsstoffen. Voor de vitamines en mineralen, echter, hebben groente-smoothies zeker een voordeel. Door fruit met groentes in de blender te mengen, zal een deel van de bezwaren tegen fruitsmoothies dus worden weggenomen.

Drink met mate
Conclusie: het drinken van sappen gemaakt van fruit en groente is niet hetzelfde als het eten hiervan. Smoothies komen dichter in de buurt. Hoewel er gezondheidsvoordelen zitten in de vorm van extra vitamines en mineralen, zijn belangrijke nadelen dat stoffen als vezels bij sappen eruit gefilterd zijn en dat er een relatief hoog suikergehalte in de sappen zit. Wie de voordelen wil op laten wegen tegen de nadelen, houdt het daarom dus bij een champagneglas. Genieten dus, maar drink met mate.