Bionieuws

Column

Versnelling

Logo van de groep cOAlition S van 11 europese onderzoeksfinanciers die willen dat vanaf 2020 alle publiek gefinancierde onderzoekspublicaties vrij toegankelijk zijn.

Om de zoveel tijd brengt onderzoeksfinancier NWO een bericht uit dat ze nu toch echt ernaar streven de resultaten van al het publiek gefinancierd onderzoek open access beschikbaar te maken. De Volkskrant ruimde dinsdag 4 september zelfs drie pagina’s in voor dit ‘nieuwe plan’ en noemde het zelfs een revolutie. Blijkbaar een gecoördineerde actie, want het NWO-persbericht over de ‘internationale coalitie versnelling naar open access’ rolde pas dezelfde dag om 8.42 uur mijn mailbox binnen. Dat geeft meteen aan hoe serieus NWO open access zelf neemt.

NWO maakt het nieuwe plan bekend namens de internationale groep cOAlition S – zo schrijf je het echt! De kern van het plan is dat ‘alle publicaties’ die voortkomen uit publiek gefinancierd onderzoek vanaf 1 januari 2020 gepubliceerd moeten worden in open access-tijdschriften en -platforms. Bij redacteuren van wetenschappelijke tijdschriften van geldwolven als Springer, Elsevier en Wiley liepen de rillingen over de rug, zo kunt u zich voorstellen.

Vooral omdat ook zij zich waarschijnlijk nog herinneren dat NWO in februari 2017 met het Nationaal Plan Open Science kwam, met als eerste punt en sleutelambitie: ‘Volle open access voor publicaties in 2020’. Het wordt dus lekker versnellen op z’n NWO’s. Het oogmerk blijft overigens te loven: ‘Wetenschap hoort niet achter een betaalmuur, maar moet voor iedereen vrij toegankelijk zijn.’ En omdat het nu om een plan van elf EU-landen gaat, is er een kansje dat uitgevers nu echt hun businessmodel omgooien.

NWO heeft natuurlijk wel boter op zijn hoofd. De publicatiecultuur waar toptijdschriften als Science, Nature en Cell zo wel bij varen is mede te danken aan de beoordelingssystemen voor onderzoeksfinanciering. Alleen als je flink geciteerd wordt in bladen met een behoorlijke impact factor tel je mee in de verdeling van veni’s, vidi’s, vici’s, Spinoza’s en ERC’s. In de Volkskrant belooft NWO-voorzitter Stan Gielen dat dit nu echt op de schop gaat (zie ook: NWO wil weg van de impact factor, ScienceGuide, 4 september).

NWO is nog steeds ‘een bestuurlijk
gedrocht, met heel veel voorzitters’

Dat wordt nog een hele kluif. In 2015 werd immers ook beloofd dat NWO zou ‘kantelen’ en efficiënter en minder bureaucratisch zou worden. ScienceGuide – het online podium voor hoger onderwijs en wetenschap – maakte 23 augustus na vergelijking van de jaarcijfers bekend wat dat heeft opgeleverd: NWO is nog steeds ‘een bestuurlijk gedrocht, met heel veel voorzitters, aparte bestuurtjes en onduidelijkheid over competenties.’ Een mooie uitgangpositie om eens flink te versnellen.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 13 van 8 september 2018.