Bionieuws

Plant & Dier

Tropisch hout levert schat aan klimaatinfo

Foto: Flickr/Jonathan Hull

Klimaatmodellen zijn te verbeteren met isotoopmeting uit groeiringen van tropische bomen. Die isotopen kunnen ook helpen om tropisch hout te dateren.

Metingen aan stabiele isotopen uit groeiringen van tropische bomen kunnen helpen betere klimaatreconstructies en –voorspellingen te maken. Tropisch hout levert zo een schat aan informatie over groeiomstandigheden, watergebruik, opening van huidmondjes en de stikstofcyclus. Dit blijkt uit een review van meer van vijftig onderzoeken aan 85 boomsoorten door Wageningse en Utrechtse bosecologen en ecofysiologen in Functional Ecology (12 juni, online). ‘In verouderde tekstboeken staat soms nog dat tropische bomen geen groeiringen hebben, maar dat klopt niet. Ze vormen niet altijd goed zichtbare jaarringen, maar dan kunnen isotoopgehaltes juist helpen om toch jaargrenzen vast te leggen en het boomarchief te dateren’, vertelt de Wageningse bosecoloog Pieter Zuidema, tweede auteur van het artikel.

IJken
‘Isotopenanalyse wordt al langer gedaan voor bomen uit gematigde gebieden, maar voor tropische bomen is het pas nu razend snel in opkomst. De helft van de studies uit onze review zijn van de laatste vijf jaar’, aldus Zuidema. Het gaat vooral om metingen aan stabiele isotopen van koolstof (13C), zuurstof (18O) en stikstof (15N). ‘Gehaltes aan 13C en 18O zijn bijvoorbeeld gerelateerd aan neerslag en hoe bomen reageren op droogte. Het is wel voor iedere boomsoort anders, maar dat kun je ijken met bekende neerslagreeksen in de betrokken regio. Het gaat vaak om bomen die meer dan 100 jaar oud worden. Een belangrijke randvoorwaarde is wel dat de groeiringen goed dateerbaar zijn’, zegt Zuidema.

Meubelen
Prima geschikt zijn bijvoorbeeld bomen van de Meliaceae-familie, leverancier van het bekende mahoniehout voor meubelen en interieurbetimmering. Bomen uit deze familie komen voor in tropische bossen in Afrika, Zuid- en Midden-Amerika en Azië. ‘Aan de hand van 13C kunnen we heel goed de respons van de bomen meten op toename van CO2 in de atmosfeer. Dat hangt onder meer samen met veranderingen in watergebruik en het al of niet open staan van de huidmondjes.’ Uit eerder onderzoek bleek al dat tropische bomen niet altijd harder gaan groeien bij een hoger CO2-gehalte (Nature Geoscience, 2014). Hierdoor is het temperend effect op klimaatopwarming kleiner dan de modellen voorspelden.

Databank
Zuidema en zijn collega’s pleiten ervoor de isotoopgegevens van boomgroeiringen vrij te delen in de International Tree Ring Data Bank (ITRDB), die een sleutelrol speelt in klimaatveranderingsonderzoek (Nature Ecology and Evolution, 24 januari). Deze databank bevat nu al 6000 gegevensets van meer dan 100 boom- en struiksoorten van 1500 plaatsen op de wereld. Zuidema: ‘De databank heeft nog veel blinde vlekken voor de natte tropen. Die witte vlekken kunnen heel goed worden gevuld. Alleen in gebieden met twee droge seizoenen is het lastiger om aan goede reeksen te komen. Maar om uitspraken te kunnen doen over mondiale opwarming wil je graag dat zo’n databank werelddekkend is.’

Open-access
‘Het zou zeker nuttig zijn als dit soort reeksen in open-access databanken worden vastgelegd voor verdere onderzoeksdoeleinden’, beaamt de Utrechtse kwartairgeoloog en paleo-ecoloog Wim Hoek, lid van de adviesraad van het Nederlands Centrum voor Dendrochronologie RING in Amersfoort. Hij is niet betrokken bij deze studie en vindt zichzelf geen echte ecoloog of isotopen-geochemicus . ‘Om het voor mij relevant te maken, mis ik tijdsdiepte in de review’, aldus Hoek. ‘Ik zou graag een figuur hebben gezien met daarin de fluctuaties in de isotopen door de tijd, en dan bijvoorbeeld vergeleken met andere meet- of reconstructiereeksen.’

Dit artikel verscheen in Bionieuws 10 van 3 juni 2017.