Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Stortvloed aan onwelkome gasten

Orkaan Irma heeft de natuur rond vulkaan The Quill op Sint Eustatius flink verstoord. Foto © Walter Hellebrand

‘Sinds we drie jaar geleden startten met dit onderzoek, hebben we alleen al op Sint Eustatius twee introducties weten te voorkomen van invasieve exoten. Met een mini-lasso heeft een student van mij op het nippertje een hagedis van Saba, Anolis sabanus, weten te vangen, en ook twee groene leguanen zijn van hun vrijheid beroofd. Gelukkig maar, want van andere eilanden in het Caribisch gebied weten we hoe desastreus dergelijke introducties kunnen zijn.’ Dat vertelt Jacintha Ellers, evolutionair ecoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam. In twee NWO-gefinancierde projecten onderzoekt ze de menselijke invloed op de verspreiding van invasieve exoten op Saba, Sint Maarten en Sint Eustatius.

Klauwen
De afgewende introducties zijn volgens Ellers tekenend voor de enorme druk waaronder inheemse dier- en plantensoorten in de Cariben staan. ‘De uitwisseling van soorten loopt hier sinds de start van het Antropoceen, grofweg een eeuw geleden, compleet uit de klauwen. Dat komt met name doordat de klassieke theorie van eilandbiogeografie, waarbij immigratie van soorten afhangt van de afstand van het eiland tot het vasteland, niet meer opgaat. Handel van soorten en scheepsverkeer zijn tegenwoordig bepalende factoren. Bovendien zijn de meeste eilanden ook kwetsbaarder voor introducties, doordat mensen het habitat drastisch hebben veranderd.’

Microklimaat
Om het probleem inzichtelijk te maken, brengt Ellers in kaart hoe invasieve hagedissen reptielen de eilanden bereiken, of ze zich kunnen vestigen, en of ze zich na vestiging ook verspreiden. ‘We zien vooralsnog dat exoten vooral in bebouwde gebieden voorkomen. Dat is meestal het eerste habitat waar ze na introductie terecht komen en ruraal gebied kent een ander microklimaat dan de natuur eromheen. Mede hierdoor blijft verspreiding in eerste instantie beperkt.’

Mocht een exoot zich toch buiten de bebouwde kom begeven, dan speelt de natuurlijke weerstand van een systeem een grote rol in het al dan niet vestigen van de soort. ‘Je kunt je voorstellen dat uitheemse soorten een andere competitie- en predatiedruk ervaren dan de inheemse soorten. We proberen nu te achterhalen hoe dat werkt, bijvoorbeeld door 3d-modellen van inheemse en uitheemse hagedissen in de natuur te plaatsen en te kijken hoe vaak deze worden aangevallen’, aldus Ellers.

'Ondertussen ben ik wel iets cynischer geworden'

‘Toen ik aan deze projecten begon, was de insteek om advies te geven aan de eilanden Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten, om invasies van exoten te voorkomen. Ondertussen ben ik wel iets cynischer geworden. We zien dat de druk van invasieve exoten zo hoog is, dat je ze eigenlijk niet buiten kunt houden. Maar het zou wel mooi zijn als we kunnen achterhalen welke gebieden het meest kwetsbaar zijn en waarom sommige systemen wel of geen exoten kunnen weren. Misschien dat we dan toch nog iets van handvatten voor bescherming kunnen bieden.’

Orkaan
Niet alleen menselijk handelen heeft invloed op de verspreiding van exoten, ook orkaan Irma heeft begin september de boel flink overhoop gehaald, weet Ellers. ‘Zo zijn bijvoorbeeld alle bladeren van de bomen rond vulkaan The Quill op Sint Eustatius gerukt, waardoor het stukje meest ongerepte natuur op het eiland volledig verstoord is. Herstel van dit voorheen dichte bos duurt ontzettend lang. Als de invasieve klimplant Mexicaanse kruiper daar een kans krijgt, zal dat het ecosysteem voorgoed veranderen. En die kans is vrij reëel. Het zou mooi zijn als we daar het aankomende jaar een survey kunnen opzetten om dat in ieder geval te voorkomen.’

Dit artikel verscheen 9 december in Bionieuws 20