Bionieuws

Nomen est Omen

Stadse metselaar

Flickr © Daniela

Delichon urbicum

Het is de zoveelste huis-tuin-en-keuken-vogel die het moeilijk heeft in Nederland: de huiszwaluw (Delichon urbicum). Sinds 1970 is de soort met 80 procent in aantal afgenomen. Vogelbescherming Nederland en Sovon Vogelonderzoek hebben de huiszwaluw dan ook uitgeroepen tot vogel van het jaar 2018.

Cultuurvolger
Van nature bouwt de huiszwaluw zijn nest tegen rotswanden, maar tegenwoordig is het een echte cultuurvolger die met modder en speeksel zijn nest metselt onder dakgoten en betonnen bruggen. De associatie met menselijke bewoning is ook in zijn wetenschappelijke naam terug te vinden. Carolus Linnaeus schaarde de huiszwaluw in 1758 nog onder het geslacht Hirundo, Latijn voor zwaluw, waar de boerenzwaluw nog steeds onder valt. De wetenschappelijke naam Hirundo urbica veranderde in 1854 toen de Britse natuuronderzoekers Thomas Horsfield en Frederic Moore de vogel in het geslacht Delichon plaatsten, waartoe drie soorten behoren die vrijwel gesloten nesten bouwen. De geslachtsnaam is een anagram van het Griekse woord voor zwaluw, χελιδών (chelīdōn). De oorspronkelijke soortnaam urbica werd naar de juiste Latijnse vervoeging gewijzigd in urbicum: van de stad.

Onder druk
In de stad is de soort echter nauwelijks nog te vinden. De soort verdween vanaf 1970 uit nagenoeg alle grote steden, terwijl ook de aantallen in dorpen onder druk stonden. Kende Nederland in 1970 mogelijk nog een half miljoen broedparen, nu ligt dat tussen 75 en 100 duizend exemplaren, meldt de Voorstudie Jaar van de Huiszwaluw 2018. Waarschijnlijk was de afname van insecten daarvan een belangrijke oorzaak. Sinds de eeuwwisseling neemt de populatie weer licht toe.

Illegaal
Extra onderzoek tijdens het jaar van de huiszwaluw moet meer duidelijkheid geven over de oorzaken van de aantalsontwikkelingen. Daarnaast willen de vogelonderzoekers en -beschermers in 2018 de populariteit van de huiszwaluw vergroten, om te voorkomen dat nesten – illegaal – verwijderd worden. Ook worden mensen gestimuleerd poeltjes aan te leggen om de zwaluw van modder te voorzien. Want als er niets te metselen valt, keert deze zwaluw de stad definitief de rug toe.

Dit artikel verscheen 13 januari in Bionieuws 1