Bionieuws

Onderwijs & Werk

Slaappillen lossen niks op

Foto: Flickr/Aaron Goselin

Vraag: Beïnvloedt een slaappil de verschillende slaapfasen?

Zeven tot acht uur slaap en dan uitgerust zestien uur goed functioneren: zo zou het gezonde slaapritme voor een volwassene er ongeveer uit moeten zien. Toch komt lang niet iedereen aan voldoende nachtrust om prettig en fris de dag door te komen. Kinderen, werkdruk, sport, social media; het kan allemaal roet in het eten gooien. Een slaappilletje lijkt dan een verleidelijke uitweg, maar rust een mens daar eigenlijk wel van uit?

Minder diep
‘Nee’, is het heldere antwoord van Hans Hamburger, somnoloog van het Amsterdam Slaap Centrum en tot eind 2016 voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Slaap- en Waakonderzoek. ‘Met een slaappil slaap je gemiddeld wel vijftien minuten langer, maar de meeste slaappillen veroorzaken minder diepe slaap dan natuurlijke nachtrust. En dat is precies de fase die zo belangrijk is voor lichamelijk herstel, geheugen en hormoonhuishouding. Mede hierdoor zijn mensen die slaappillen slikken overdag vaak moe, ook al hebben ze het gevoel een hele nacht geslapen te hebben. Bovendien heb je na dat kwartiertje extra slaap meer dan twintig uur last van bijwerkingen.’

Bijwerkingen
Die bijwerkingen zijn niet gering: vermoeidheid, sufheid, concentratieproblemen en coördinatiestoornissen. Bovendien zijn de meest gebruikte en voorgeschreven slaappillen in Nederland, de benzodiazepines, zowel lichamelijk al geestelijk bijzonder verslavend. En wie na gewenning wil stoppen, moet rekening houden met een scala aan ontwenningsverschijnselen, waaronder nachtmerries.

Wanneer iemand vervolgens stopt met het slikken van de slaapmedicatie, ontstaat een rebound-effect en komen dromen extra heftig terug.

‘Benzodiazepines verminderen niet alleen de diepe slaap, maar onderdrukken ook de remslaap’, zegt Hamburger. ‘Tijdens de remslaap is het brein bijzonder actief en hebben we ook onze dromen; slaappillen onderdrukken dat. Wanneer iemand vervolgens stopt met het slikken van de slaapmedicatie, ontstaat een rebound-effect en komen de dromen extra heftig terug. Dat kan zo heftig zijn, dat iemand snel weer een pilletje neemt, hetgeen afhankelijkheid in de hand werkt.’

Biologische klok
Slaappillen zijn dus verre van ideaal, maar slapeloosheid kan het leven ook behoorlijk ontwrichten. Een mensenlijf wordt letterlijk ziek als het hoofd niet voldoende te ruste wordt gelegd. Alle organen hebben een 24-uursritme dat onder controle staat van de interne biologische klok in de hersenen. Hart, longen, de stofwisseling, hormoonproductie, het immuunsysteem, eetlust, pijnbeleving; het raakt allemaal van slag wanneer de masterklok in het brein verkeerd loopt door ongezonde slaaphygiëne.

Beeldschermen
Belangrijke boosdoeners zijn volgens Hamburger smartphones, tablets en computers. ‘Vooral kinderen en jongeren zitten tot laat in de avond te facebooken, whatsappen, internetten en gamen. Dat kan zijn tol eisen. Het blauwe licht uit de beeldschermen remt de melatonineproductie die normaliter enkele uren na zonsondergang op gang komt, en stelt daardoor de slaap uit. Bovendien activeert al die online-activiteit ons brein, wat niet zo 1-2-3 stopt wanneer we in bed stappen.’

Hamburgers advies is dan ook om minstens twee tot drie uur voor bedtijd alle beeldschermen uit te zetten. ‘Daarmee is verreweg de meeste winst te behalen. Uit recent onderzoek blijkt dat mensen met slaapproblemen door deze relatief simpele ingreep gemiddeld een uur meer kunnen slapen. En dat is veel meer dan de vijftien extra minuten die je van een slaappil krijgt!’

Gedragstherapie
Alleen bij acute slaapstoornissen, bijvoorbeeld na een sterfgeval of andere heftige gebeurtenis, kan een slaappil volgens Hamburger wel eens noodzakelijk zijn. ‘Maar dan alleen voor een paar dagen.’ In alle andere gevallen raadt de somnoloog cognitieve gedragstherapie voor de slaap aan om mensen hun ongezonde routines te laten doorbreken en een gezonde slaaphygiëne aan te meten.

Geheugenaantasting
‘Toch grijpen mensen massaal naar de slaappillen: 1,7 miljoen Nederlanders gebruiken ze en tussen de 700 duizend en 800 duizend zijn ervan afhankelijk. Dat komt onder andere doordat huisartsen te snel een slaappil voorschrijven, maar ook doordat mensen niet altijd bereid zijn aan zichzelf te werken. Een slaappil lijkt dan een makkelijke oplossing, maar is juist bijzonder verraderlijk door een ander onderschatte bijwerking van benzodiazepines: geheugenverlies. Hierdoor kan het lijken alsof je een hele nacht slaapt, terwijl je bijna net zo lang wakker ligt als zonder slaappil. En door de lange werking tasten slaappillen ook je geheugen overdag aan.’