Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Pcb's tekenen ondergang orka

Hoewel pcb's in het milieu, stapelen ze juist op in orka's, die bovenaan de voedselketen staan. Foto © Audun Rikardsen

Meer dan 35 jaar nadat chemische pcb’s verboden werden, hebben orka’s gevaarlijk hoge hoeveelheden pcb’s in hun lichaam. Sommige populaties staan vermoedelijk op het punt van instorten. Dat schrijft een internationaal team met onderzoekers uit onder meer Denemarken,Groenland en het Verenigd Koninkrijk 28 september in Science.

Verboden
Sinds 1930 werden wereldwijd pcb’s gebruikt en geproduceerd. De chemische stoffen – voluit polychloorbifenyl – werden gebruikt in uiteenlopende toepassingen en vooral in hoogspanningsstranformatoren. Vanaf 1970 werden pcb’s al deels verboden, en in 2004 beloofden wereldwijd negentig landen in het Verdrag van Stockholm pcb’s in de ban te doen.

Moedermelk
In het milieu daalde de hoeveelheid pcb’s al snel, maar in mariene zeezoogdieren stapelen ze juist op door de – vervuilde – prooien die ze eten. Moeders geven de pcb’s bovendien door aan hun nakomelingen via de moedermelk. Orka’s staan bovenaan de voedselketen, maar juist aan deze dieren was door hun migratiegedrag weinig onderzoek gedaan. ‘Van ijsberen weten we dat pcb’s hun reproductieve organen aantast’, zegt laatste auteur Rune Dietz van Aarhus University. ‘Het was daarom niet meer dan logisch ook de impact van pcb’s op de schaarse populaties orka’s te onderzoeken.’

De onderzoekers verzamelden bestaande gegevens van pcb’s in orkavetweefsel en combineerden deze met eigen onderzoek en modellen. Zo hadden ze gegevens over pcb’s in meer dan 350 individuen – de grootste studie tot nu toe.

Gevaar
De pcb-hoeveelheden reflecteren waar de orka’s leven en wat ze eten. Orka’s dicht bij geïndustrialiseerde gebieden waar pcb’s werden geproduceerd en gebruikt hebben hoge hoeveelheden pcb’s in hun lichaam. Orka’s die hoog in de voedselketen foerageren en bijvoorbeeld zeehonden en tonijnen eten, hebben ook hoge pcb’s concentraties. Deze populaties lopen het grootste gevaar in te storten.

De onderzoekers maten pcb-waarden tot wel 1.300 milligram per kilo vetweefsel. Ter vergelijking: in studies resulteert een pcb-concentratie van slechts 50 milligram per kilo al in tekenen van onvruchtbaarheid en een benadeelt immuunsysteem. Orkavrouwtjes hebben doorgaans een lagere pcb-concentratie dan mannetjes: zij geven pcb’s door aan nakomelingen. Een uitzondering daarop vormen vrouwtjes in de sterkst vervuilde gebieden; hier verhindert de vervuiling vermoedelijk reproductie.

Instorting
Met hun modellen voorspellen de onderzoekers de ontwikkeling van orkapopulaties. Alleen in gebieden met de laagste hoeveelheden pcb’s zoals Alaska, Antarctica en Noord-Canada verdubbelen de populaties naar verwachting de komende honderd jaar, op andere plekken stijgen of dalen de populaties licht. De situatie is nijpend rondom Brazilië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en in de Straat van Gibraltar: deze populaties stevenen af op complete instorting binnen de komende dertig tot veertig jaar. Onderzoekers zien er zelden nog orka-kalfjes. ‘Beangstigend’, noemen de auteurs de uitkomsten van hun onderzoek.

‘Dit suggereert dat inspanningen niet effectief genoeg zijn om accumulatie van pcb’s te voorkomen in soorten van hoge trofische niveaus die zo lang leven als orka’s’, zegt mede-auteur Paul Jepson. ‘Er is dringend behoefte aan verdergaande initiatieven dan het Verdrag van Stockholm.’

Dit artikel verscheen Bionieuws 15 van 6 oktober 2018.