Bionieuws

Nomen est Omen

Parasitaire fopper

Koekoek in het nest van een kleine karakiet

De uitgekiende broedstrategie van de koekoek zou hem wel eens fataal kunnen worden. Dat vermoedt althans de Duitse vogelbeschermingorganisatie LBV. De koekoek overwintert in Afrika en keert medio april terug naar Europa. Maar nu de lentes door het broeikaseffect steeds vroeger intreden, leggen andere vogels hun eieren steeds vroeger in het seizoen. De koekoek vervroegt zijn reis naar Europa niet en vist bij aankomst steeds vaker achter het net. Veel nesten worden dan al lang en breed bebroed, waardoor de koekoek zijn eieren moeilijk kwijt kan. Uitsterven dreigt, aldus de Duitsers.

Direct volgde het commentaar van de Nederlandse Vogelbescherming. Het gaat al langer niet goed met de koekoek, maar klimaatverandering hoeft daar niets mee te maken te hebben. De Nederlandse vogelvrienden zoeken de achteruitgang eerder in problemen in de Afrikaanse overwinteringgebieden. Bovendien, zo staat op hun site te lezen, zijn er wel degelijk aanwijzingen dat ook de koekoek zijn terugkeer vervroegt.

Wie de Cuculus canorus signaleert, mag de waarneming in ieder geval doorgeven via de website van LBV. Ook niet-vogelaars zullen de grijze of bruine vogel gemakkelijk op naam kunnen brengen: zijn roep is alom bekend. Die verklaart ook de wetenschappelijke naam van de vogel. Cuculus is een onomatopee: de klanknabootsing van het holle ‘koe-koe’-geluid. Canorus is Latijn voor zingend. De zingende koekoek dus.

De typische roep is overigens voorbehouden aan de mannetjes van de soort; vrouwtjeskoekoeken produceren een soort hinnikende roep. Wellicht blijft ze liever incognito als ze vreemde vogelnesten besluipt om er haar ei te leggen. Dat leggen doet ze minimaal twaalf keer per jaar. Elk koekoeksvrouwtje is daarbij gespecialiseerd in het foppen van één specifieke vogelsoort. Ze legt eieren die lijken op die van haar eigen pleegouders. Alleen als ze geen nesten van haar favoriete waardsoort kan vinden, legt ze in andere nesten. De kans op ontdekking van het bedrog is dan echter groot. Zo kan het dus ook nog misgaan voor de bedreigde koekoek.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 8 van 2008