Bionieuws

Onderwijs & Werk

Over vaccineren valt nog veel te leren

Al bij de eerste stelling over vaccineren, blijkt de klas verdeeld. Foto: Koen Moons

Weten waar ze een beslissing over nemen, dat is het doel van de les Leren over vaccineren voor dertien- en veertienjarigen. Bionieuws keek mee met een Veenendaalse klas en ontdekte nog veel onwetendheid.

Concentreren lijkt tijdens het laatste lesuur wat veel gevraagd voor klas vmbo-2 van CSV Het Perron in Veenendaal. Alom gekwebbel, gegiechel en geduw. Maar als biologiedocent Froukje Gerrits de video heeft gestart en een meisjesstem zegt ‘Ik moet alleen nog even mijn benen aandoen, die staan nog aan de oplader’, zijn alle ogen ineens op het scherm gericht. De les over vaccinatie begint met een uitzending van het tv-programma Je zal het maar hebben, met de twintigjarige Felice die haar twee benen en een deel van haar vingers kwijtraakte door een meningokokkenbesmetting toen ze 16 maanden oud was. Ze zien hoe Felice ondanks haar zware handicap zelfstandig woont, rijlessen en een opleiding volgt en zelfs uitgaat. Normaal loopt ze op eenvoudige protheses, waarmee ze nog steeds slechts stompjes heeft. Maar bij het uitgaan draagt ze elektrisch aangedreven lange benen, waarmee ze zelfs kan dansen.

Bewondering
‘Knap hoe ze toch wat van het leven probeert te maken’, reageert een van de jongens in de klas nadat Gerrits vraagt wat ze van het filmpje vonden. Uit de reacties blijkt vooral bewondering voor de dame in kwestie. Maar Gerrits wil ook graag de ernst benadrukken. ‘De ziekte die zij heeft gehad komt vooral voor bij peuters en bij pubers, jongeren van jullie leeftijd. Dit kan dus het gevolg zijn. En zij is een uitzondering, want veel mensen overlijden eraan’, benadrukt ze.

‘Die prik die ik volgend jaar krijg, die is hier toch voor?’ Een van de leerlingen heeft door waar Gerrits heen wil: de leerlingen voorbereiden op de meningokokkenvaccinatie die het RIVM momenteel op touw zet. Wat een vaccin is en hoe het immuunsysteem werkt, wordt uitgelegd met een tekenfilmpje van Clipphanger. Monsterlijke indringers worden door stoere bewakers aangevallen. Het filmpje roept bij de leerlingen veel vragen op. Word je nou wel of niet ziek van een vaccin? Geeft vaccinatie 100 procent veiligheid? En kun je door een verzwakte bacterie misschien toch nog één vinger verliezen?

Lubach
Met wat extra uitleg weet Gerrits de boel aardig op te helderen. Maar dan wordt het moeilijk. Ze wil ook de lastige begrippen groepsimmuniteit en dekkingsgraad duidelijk maken. Gelukkig heeft ze ook daar hulp bij, van Arjen Lubach. In een fragment uit Zondag met Lubach legt hij aan de hand van een winkelstraat vol mensen met paraplu’s uit wat er gebeurt als steeds meer mensen hun paraplu wegdoen. ‘Bij HPV is de dekkingsgraad niet hoog genoeg’, vertelt Gerrits de klas nadat een leerling vraagt welke prik ze dan op haar dertiende kreeg. ‘Dat lag ver onder de 95 procent die nodig is.’

Nu de werking van vaccins en het belang van een hoge dekkingsgraad duidelijk zijn bij de leerlingen, zet ze hen zelf aan het werk. Groepjes krijgen krantenberichten te lezen met koppen als ‘Ik laat mijn dochters niet inenten’ en ‘Omdat een ander zijn kind niet inentte, was hij bijna dood’. De leerlingen mogen daaruit de argumenten voor en tegen vaccinatie halen, wat nog geen gemakkelijke opgave blijkt te zijn. Uiteindelijk worden enkele argumenten klassikaal besproken.

Egoïstisch
Nu het moment van de waarheid. Wat vinden de leerlingen eigenlijk zelf van vaccinaties? Hiervoor heeft Gerrits een paar stellingen, de leerlingen stemmen met hun voeten: de linkerkant van de klas is ‘eens’, de rechterkant is ‘oneens’. Stelling 1: ‘Als je niet gevaccineerd bent, mag je niet naar school.’ De klas blijkt verdeeld. ‘Die kinderen kunnen beter wegblijven, want ze kunnen andere kinderen ziek maken’, zegt een voorstander. ‘Dan krijg je kinderen met een achterstand’, werpt een tegenstander tegen. De tweede stelling, ‘Niet vaccineren is egoïstisch’, heeft al wat meer voorstanders. ‘Maar het is je eigen keuze’, vindt een van de tegenstanders.

Tot slot wordt gestemd over de stelling ‘De kans op meningokokken is zo klein, dat vaccinatie zinloos is’. De hele klas neemt rechts plaats, op een jongen in het midden na. ‘Het is maar negentig op de 17 miljoen. Voor die negentig mensen die het krijgen is het wel erg, maar ik vind niet dat vaccineren dan verplicht moet worden’, is zijn slotargument, waarna de klas mag gaan. ‘Ik hoop dat je op het moment dat je een brief krijgt, goed nadenkt of je het wel of niet doet. Nu weten jullie in elk geval waar het over gaat’, geeft Gerrits de leerlingen nog mee.

Opzet
Want dat is de hele opzet van de les, licht ze na afloop toe. ‘We willen ze niet een bepaalde kant opduwen, maar het is wel belangrijk dat ze snappen wat het is en waarom ze een bepaalde keuze maken. Bij het HPV-vaccin waren er blijkbaar meisjes die niet goed wisten wat het was, maar ze hebben wel een keuze gemaakt om die prik wel of niet te halen. We hopen dat ze er nu wel goed over nadenken en snappen dat het hen echt aangaat.’

Buiten het klaslokaal knielt Gerrits neer bij een leerling die eerder huilend de klas heeft verlaten. De les deed haar te veel denken aan een voetbalvriendin die vorig jaar plotseling overleed. Waarschijnlijk aan meningokokken.


Leren over vaccineren
De les Leren over Vaccineren is ontwikkeld door een docententeam van het NIBI en wordt officieel gepresenteerd tijdens de Week van de Biologie. Daarna is de les voor alle biologie-docenten beschikbaar op www.lerenovervaccineren.nl.

Dit artikel verscheen 22 september in Bionieuws 14