Bionieuws

Plant & Dier

Opgezwollen ader helpt vlinders horen

Foto © Flickr/John Brandauer

Met een opgezwollen ader in beide voorvleugels, kunnen Satyrinae-vlinders beter geluiden waarnemen. De aderen staan in direct contact met de oren aan de basis van de voorvleugels en helpen de vlinders voornamelijk bij het opvangen van laagfrequent geluid. Dat concluderen Canadese biologen 17 oktober in Biology Letters na experimenten aan Cercyonis pegala, een representatieve vlindersoort uit de onderfamilie Satyrinae die zo’n 2.400 vlindersoorten omvat. ‘Onze studie lost een eeuwenoud vraagstuk op rondom de functie van opgeblazen vleugeladeren in vlinders’, schrijven de onderzoekers.

Piepklein
Partners vinden, roofdieren ontlopen en het coördineren van sociale interacties; om deze en andere taken succesvol uit te voeren, moeten vlinders en andere insecten de amplitude, frequentie en tijdspatronen van geluid goed kunnen beoordelen. De meeste Satyrinae-vlinders gebruiken daarvoor een piepklein oor aan de basis van elke voorvleugel, het zogeheten tympanaal orgaan. Hoewel het orgaantje al zeker honderd jaar geleden is beschreven, was er tot nu toe nog weinig bekend over de precieze werking en de functie van de nabijgelegen opgezwollen vleugelader.

De Canadezen beschrijven daarom eerst de morfologie van het trommelvlies, om vervolgens de rol van de vleugelader bij geluidswaarneming in kaart te brengen. Daarvoor meten ze vibraties van het trommelvlies bij verschillende geluidsfrequenties bij in het wild gevangen individuen C. pegala. Eerst laten ze de opgeblazen ader intact, maar in een tweede serie metingen maken ze een snee in de vleugeladeren.


De oren van Cercyonis pegala liggen aan de basis van de voorvleugels
(a), zijn ovaalvormig (b) en kunnen uitstekend laagfrequent geluid waarnemen
door een nabijgelegen opgezwollen vleugelader (c en d).

Snee
Ze tonen aan dat de aderen in direct fysiek contact staan met het tympanaal orgaan, dat op zijn beurt vooral is afgestemd om geluiden waar te nemen van onder de 8 kilohertz. Dat beeld verandert wanneer het opgezwollen karakter van de ader teniet wordt gedaan door een snee: de gevoeligheid van het oor voor geluiden onder de 5 kilohertz neemt dan drastisch af, zonder dat hierbij de eigenschappen van het trommelvlies zelf veranderen. Aangezien het vooral voor kleine insecten een uitdaging is om laagfrequent geluid waar te nemen, denken de biologen dat ook kleinere vlindersoorten aderen hebben die het gehoor verbeteren.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 16 van 20 oktober 2018.