Bionieuws

Plant & Dier

Ook tante laat zich opeten

Foto: Anja Junghanns

Vrouwtjes van de sociale spin Stegodyphus dumicola zijn zeer opofferingsgezind: niet alleen moeders, maar ook andere vrouwtjes laten zich door jonge spinnetjes opeten, schrijven Deense en Duitse onderzoekers in Animal Behaviour (oktobernummer).

Braken
De Zuid-Afrikaanse spinnen leven in grote groepen. Ze bouwen en verdedigen een gezamenlijk nest van zijde en plantenmateriaal, en delen hun prooien. Slechts iets minder dan de helft van de vrouwtjes krijgt nakomelingen. Bekend was al dat de moeders uitvoerig voor hun jongen zorgen; ze maken een eicocon, bewaken die een aantal weken en als de jonge spinnetjes zijn uitgekomen, braken ze voedsel voor hen op. Uiteindelijk laten ze zich zelfs opeten. De onderzoekers wilden weten of maagdelijke vrouwtjes de moeders daarbij helpen. Ze stelden groepen samen van vrouwtjes die hadden gepaard en maagdelijke vrouwtjes, merkten hen met een kleurtje en observeerden hun gedrag.

Maagdelijk
De maagdelijke vrouwtjes nemen zorgtaken op zich, is de conclusie. Net als de moeders bewaken ze de eitjes. Ze doen dat wel wat minder intensief; daar staat tegenover dat zij vaak degenen zijn die een prooi aanvallen. Bij de zorg voor jonge spinnetjes helpen ze ook mee, en ze gaan daarin tot het uiterste. Ook zij braken voedsel op en ook zij laten zich uiteindelijk opeten.

Suïcide
Die bereidheid tot suïcide verklaren de onderzoekers uit de sterke onderlinge verwantschappen binnen een groep. Een groep ontstaat als afsplitsing van een andere groep, of uit één vrouwtje dat gepaard heeft. De nakomelingen blijven vervolgens in het nest en paren onderling, zodat een sterke inteelt ontstaat. Een groep kan groeien tot meer dan duizend familieleden. Als maagdelijke vrouwtjes de jongen van andere vrouwtjes helpen verzorgen, zullen die beter groeien en een grotere overlevingskans hebben. Vanwege de sterke verwantschap levert dat de helpende vrouwtjes bijna evenveel reproductief succes op als wanneer ze zelf jongen gekregen hadden.

Geslachtsrijp
Bovendien hebben ze geen andere optie. Mannelijke spinnen worden snel geslachtsrijp als ze uitkomen en leven maar kort. Ze paren met vrouwtjes die ook al vroeg volwassen zijn. Veel vrouwtjes worden echter pas later geslachtsrijp. Zij treffen geen mannetjes uit eigen nest meer, en import is er nauwelijks. De maagden hebben dus niets te verliezen.

Dit artikel verscheen 7 oktober in Bionieuws 16