Bionieuws

Plant & Dier

Olifantenhuid barst door spanning

Foto © Michel Milinkovitch

Het complexe netwerk van minuscule kloven en spleten dat schuilgaat onder de geplooide olifantenhuid, komt niet tot stand doordat de huid krimpt door uitdroging: de buitenste hoornlaag van de huid blijkt te barsten tijdens de lokale spanningen die ontstaan tijdens het voortbewegen. Tot die conclusie komt een internationaal team onderzoekers 2 oktober in Nature Communications door een computermodel te bouwen op basis van huidmonsters van de savanneolifant (Loxodonta africana). Het was al langer bekend dat de huidkanalen onder andere helpen bij het reguleren van de lichaamstemperatuur, maar nog niet hoe de kloven zich precies vormen.

Baden
Extreme hitte en droogte zijn geen uitzondering in de leefgebieden van de savanneolifant, die zijn tijd vooral doorbrengt op de savannes en graslanden van sub-Saharisch Afrika. Ze zijn dan ook dol op baden, waarbij ze zichzelf en elkaar natmaken en besproeien met modder. Handig en noodzakelijk, want het is zonder zweet- en talgklieren de enige manier waarop de tientonners hun lichaamstemperatuur constant houden, en hun huid vochtig en flexibel.

Huidkloofjes
De met het oog onzichtbare netwerk van huidkloofjes is daarbij van cruciaal belang. De kanalen vullen zich met water, waardoor de olifantenhuid vijf tot tien keer zoveel water kan vasthouden in vergelijking met een gladde huid. Handig voor momenten waarop een individu ver verwijderd is van een waterbron en via verdamping zijn lichaamstemperatuur constant moet houden. De modder in de huidkloven zorgt tegelijkertijd voor bescherming tegen parasieten en sterke zonnestraling.

Traliewerk
Om de vorming van de barsten in kaart te brengen ontvingen de onderzoekers huidmonsters van de savanneolifant van musea en collega-wetenschappers uit Zwitserland, Frankrijk en Zuid-Afrika. Na uitvoerige analyses concluderen ze dat de opperhuid een bros geheel vormt en daardoor makkelijk barst bij druk- en trekkrachten. Verschillende factoren spelen daarbij een belangrijke rol, waaronder de extreem sterke verhoorning van de opperhuid en de niet-schilferende eigenschappen van de huid. Ook het feit dat de hoornlaag op een soort traliewerk ligt van oudere brosse huidlagen blijkt cruciaal bij de kloofvorming. Hoe dikker de opperhuid groeit, hoe groter de krachten die erop gaan werken, en hoe groter de kans dat de hoornlaag barst.

‘De olifantenhuid lijkt opvallend veel op barsten in uitgedroogde modder, beschadigd asfalt en sommige rotsformaties.'

‘De olifantenhuid lijkt opvallend veel op barsten in uitgedroogde modder, beschadigd asfalt en sommige rotsformaties. Het was daarom verleidelijk te denken dat de kloven van de olifantenhuid tot stand komen door het krimpen van de huid’, schrijft laatste auteur Michel Milinkovitch in een persbericht van de Universiteit van Geneve. Toen het computermodel echter het verdikken van de huid als schuldige aanwees, kon die hypothese van de baan.

Tot slot wijzen de onderzoekers nog op de gelijkenis tussen de microscopische olifantenhuid en de huid van mensen die lijden aan ichtyosis vulgaris, een erfelijke huidziekte waardoor de buitenste laag van de huid uitdroogt en gaat schilferen.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 15 van 6 oktober