Bionieuws

Plant & Dier

Mieren gebruiken gang als hinderlaag

Werkstermieren grijpen prooien met hun kaken, en trekken ze het gangenstelsel in. Foto: Markus Schmidt

Dankzij een bijzondere manier van jagen kan de mier Azteca brevis in verhouding grote prooien vangen, schrijven onderzoekers in Biological Journal of the Linnean Society (4 april online). Werksters liggen in hinderlaag in zelfgemaakte gangen langs boomstammen, grijpen insecten die in de buurt komen bij hun poten en overmeesteren hen.

Onderdak
De mieren, die voorkomen in onaangetaste bossen in Midden-Amerika, leven in bomen die holle plekken in de takken hebben met een opening naar buiten om mieren te huisvesten. De mieren maken die holtes vaak nog wat groter en maken er extra openingen bij. In ruil voor onderdak houden ze de bomen vrij van plantenetende insecten en epifyten: boom en mier hebben een mutualistische relatie. Een mierenkolonie beslaat meerdere holtes die de mieren met elkaar verbinden door gangen langs takken te bouwen van zwart ‘karton’, dat bestaat uit plantenvezels verstevigd met schimmeldraden. De gangen hebben veel gaten, waardoor werksters in en uit kunnen lopen. In holten en gangen houden ze schildluizen, waarvan ze honingdauw oogsten. Hoewel die schildluizen plantensappen opzuigen, is het voordeel van een mierenkolonie voor een plant groter dan het nadeel.

Hinderlaag
Nu blijkt dat sommige gangen nog een functie hebben: ze vormen een hinderlaag van waaruit de mieren prooien vangen. Daarvoor gebruiken ze met name brede gangen langs takken van lage bomen. Onder elk gat zit een grote, in predatie gespecialiseerde werkster met wijd opengesperde kaken op wacht. Komt er een insect langs dat met zijn poot zo’n gat raakt, dan slaan de kaken toe. Vaak wordt het slachtoffer bij meerdere poten tegelijk vastgegrepen en hij kan dan niet meer wegkomen. De werksters trekken hem gezamenlijk naar binnen, of ze gaan naar buiten, terwijl ze zijn poten vast blijven houden, en trekken hem in stukken uit elkaar. Dat kan uren duren. De prooi wordt uiteindelijk aan de mierenlarven opgevoerd.

Overmeesteren
Doordat de mieren vanuit een hinderlaag toeslaan kunnen ze grotere prooien overmeesteren dan anders het geval zou zijn, schrijven de auteurs. Planteneters, zoals parasolmieren die stukken blad afknippen om mee te nemen naar hun nest, worden op dezelfde manier uitgeschakeld, maar daar doen de mieren verder niets mee.

Dit artikel verscheen 28 april in Bionieuws 8