Bionieuws

Nomen est Omen

Menselijke koolmees

Foto © PNAS

Parus minor

Vermoedelijk had haast niemand in Europa ooit van het beestje gehoord, totdat de Japanse koolmees in 2016 plotseling opdook in menig krantenkop. Strekking: het zangvogeltje tjilpt volgens grammaticale regels en geeft en ontleent betekenis aan de volgorde van zijn geluiden (Nature Communications, maart 2016). Vergelijkbaar dus met hoe mensen zinnen maken van woorden. Een doorbraak, want alhoewel al eerder was aangetoond dat dieren klanken kunnen combineren, was dit het eerst ontdekte dier dat net als mensen geluiden combineert met behoud van de oorspronkelijke betekenis van de afzonderlijke klanken. Een simpele vorm van grammatica.

Gevaar
En nu, bijna twee jaar later, verschijnt de Japanse koolmees opnieuw in het nieuws. Dit keer omdat hij gevaar blijkt te visualiseren na het horen van een specifieke alarmroep (PNAS, 29 januari). Wanneer een soortgenoot in mezentaal ‘Pas op, een slang!’ tjilpt bijvoorbeeld, creëren de vogels een mentaal beeld van het roofdier; opnieuw een eigenschap die uniek werd geacht voor de mens.

Verwarrend
Of de algemeen bekendere koolmees Parus major over vergelijkbare menselijke krachten beschikt, is de vraag, maar de uiterlijke gelijkenis is in ieder geval treffend. En verwarrend, ook voor wetenschappers. Lang werd de Japanse koolmees als een ondersoort van Parus major beschouwd. Het was pas in 2005 dat onderzoekers in Nature Communications Parus minor als aparte soort bestempelen: beide soorten bleken in hun overlappende leefgebied in het Russische Verre Oosten niet te mengen of hybridiseren.

Kleiner
De herkomst van de naam is vrij simpel: het genus Parus staat voor mees, de soortsaanduiding minor betekent kleiner. Kleiner, omdat de Japanse koolmees iets kleiner is dan de grootste mees binnen zijn familie: Parus major. Kleiner dus in voorkomen, maar groots in zijn cognitieve kwaliteiten. Daar kan de koolmees nog een puntje aan zuigen.