Bionieuws

Nomen est Omen

Kerstige koraalversierder

Foto: Flickr © Bernard DUPONT

Spirobranchus giganteus

Voor wie in de koude decembermaand wegvlucht naar een exotisch oord, is er toch een mogelijkheid de kerstsfeer te proeven. Op menig duikbestemming pronken kleurrijke onderwaterbossen vol kerstboompjes. Paars, blauw, oranje en zelfs gestreept, altijd in paartjes gevestigd op koraal. Het betreft echter geen aquatische plantensoort, maar een worm. Spirobranchus giganteus wel te verstaan, in volksmond de kerstboomworm. De larve van deze soort hecht zich aan levende poliepen en ontwikkelt zich uiteindelijk tot een worm met harde kalkkoker, die volledig is omsloten door koraal.

Decoratie
Spirobranchus giganteus verwijst naar de opvallende spiraalvormige tentakelkronen. De kronen zijn sterk gemodificeerde tastorganen, ontstaan vanuit het voorste segment van de worm. Spiro stamt af van het Latijnse spiralis, dat gewonden betekent, en branchus komt van het Griekse branchia, dat staat voor kieuwen. De kerstbomen zijn namelijk niet bedoeld ter decoratie, maar ter respiratie. Daarnaast zijn de veerachtige tentakels bezaait met ciliën die plankton uit het water filteren. Hoewel de boompjes met circa 4 centimeter doorsnede wat klein zouden ogen naast een fijnspar, heeft het dier toch de soortnaam giganteus gekregen, vertaald naar gigantisch vanuit het Grieks.

Kerstcadeaus
Onder de bomen zijn geen kerstcadeaus verstopt, maar wel twee banaanvormige facetogen, met tot wel duizend individuele facetten per oog. Een merkwaardige plek om ogen te plaatsen, want er valt niet veel te zien onder die weelderige tentakelkroon. Het is blijkbaar voldoende voor de kerstboomworm. Wanneer een schaduw valt, trekt het dier zich razendsnel terug in zijn koker. Dat betekent overigens niet dat hij een lafbek is. Als een doornenkroon de omliggende poliepen aanvalt, openen sommige kerstboomwormen hun koker, waarschijnlijk om zo de zeester te irriteren en weg te jagen. Poliepen leveren op hun beurt een gunstige omgeving met weinig competitie van andere soorten, zodat de kerstboomworm voedselrijk water kan filteren. Vredelievend mutualisme, een mooie kerstgedachte.

Dit artikel verscheen 9 december in Bionieuws 20