Bionieuws

Mens & Maatschappij

Jaaroverzicht Bionieuws

Foto: Flickr © Jeroen Kransen

Wat waren de hoogte- en dieptepunten van de Nederlandse biologie in 2017? Bionieuws selecteerde zes onderwerpen die biologen flink hebben beziggehouden. Van de jubilerende en opstandige eerste vrouwelijke hoogleraar ‘Hans’ Westerdijk tot de commotie over de massaslachting onder insecten.

Honderd jaar vrouwelijke hoogleraren na Westerdijk
Op 17 februari wordt in Utrecht herdacht dat Johanna Westerdijk precies 100 jaar eerder haar oratie hield als hoogleraar plantenziektekunde, de eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland. De verandering is sindsdien gering, concludeert Wageningse hoogleraar fytopathologie Francine Govers tijdens de opening van het Westerdijkjaar. Van de hoogleraren is nog steeds slechts 18 procent vrouw. Ook minister Jet Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap constateert dat er weinig vooruitgang is geboekt, en kondigt aan 5 miljoen euro vrij te maken om honderd extra vrouwelijke hoogleraren aan te stellen. In 2017 volgen verschillende activiteiten en tentoonstellingen ter ere van Westerdijk. Het Centraalbureau voor Schimmelcultures verandert haar naam in Westerdijk Institute.

Veroudering teruggedraaid (in muizen!)
Het werkzame stofje van een Rotterdamse ‘verjongingsmiddel’ wordt al verhandeld op internet. Zeer onverantwoord meent moleculair bioloog Peter de Keizer van Erasmus Medisch Centrum. Hij publiceert 23 maart in Cell dat toediening van een simpel peptide de nierfunctie, haargroei en activiteit bij verouderde muizen herstelt. Het stofje grijpt in op de binding tussen de eiwitten p53 en FOX04, wat gericht celdood van senescente cellen veroorzaakt. De Keizer ontdekt tot zijn verbazing dat drie maanden later mensen al claimen het peptide als verjongingsmiddel te gebruiken. In dit stadium zijn zulke zelfexperimenten nog levensgevaarlijk, zegt hij 16 juni op NWO-festival Bessensap.

Breuk tussen UvA en VU
Wat begon als een flirt – en even leek uit te lopen op een fusie – is geëindigd in een fiasco. Op 21 april is ook het beoogd samenwonen van de Amsterdamse bètawetenschappers afgeblazen. Een reeds naar de VU-Campus verhuisde onderzoeksgroep microbiologen van UvA moest eind oktober tegen haar zin zelfs weer terugverhuizen naar Science Park. Ook de beoogde gezamenlijke bachelor biologie is van de baan. Onrust die niet goed lijkt uit te pakken bij de instroom aan eerstejaars biologen: die stijgt vergeleken met 2016 landelijk met 5 procent, maar daalt aan UvA en VU met 7 procent en zelfs 44 procent.

Moderne mens ouder dan gedacht
De moderne mens Homo sapiens ontstond niet grofweg tweehonderdduizend jaar geleden in Ethiopië, maar ongeveer driehonderdduizend jaar geleden in Marokko. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam 7 juni in twee uitgebreide artikelen in Nature op basis van recent gevonden fossiele botresten ten westen van Marrakesh. Na een 3D-reconstructie van de fossielen concluderen de onderzoekers dat het gezicht nauwelijks te onderscheiden is van dat van de hedendaagse mens. Niet iedereen is overtuigd, waaronder evolutiebioloog Nico van Straalen: ‘De schatting van tweehonderdduizend jaar van de oorsprong van de mens is gebaseerd op uitvoerige dna-analyses. Met de vondst van een nieuw fossiel kan je dertig jaar genetica niet zomaar van tafel schuiven.’

Week van de Biologie
Van de eigen achtertuin tot de verste uithoeken van het land: biologie is overal. Om dat de vieren en de biologie eens goed in de schijnwerpers ze zetten, organiseert het Nederlands Instituut voor Biologie in de laatste week van september de Week van de Biologie. In deze week vinden talloze activiteiten plaats door heel Nederland, van excursies tot workshops, lezingen en festivals. Scholen doen mee aan wetenschappelijke experimenten en gaan op expeditie. En in het slotdebat debatteren wetenschappers met het publiek over wat Nederland vindt van biologische zaken als voeding, gezondheid en duurzaamheid. Ook verschijnt er uit hand van de Bionieuws-redactie een speciale krant voor een breed publiek.

Insectenonderzoek schokt Nederland
Een Nijmeegse studie die aantoont dat de totale biomassa aan vliegende insecten in Duitse natuurgebieden in 27 jaar met ruim 75 procent afnam (Plos One, 18 oktober), brengt veel teweeg in Nederland. Naast Bionieuws haalt de studie alle dagbladen, het NOS-journaal en De Wereld Draait Door. Alhoewel er later door Wageningse collega’s vraagtekens worden gezet bij de representativiteit van de gegevens, is het voor leiders uit de wetenschap, land- en tuinbouw en natuur en milieu aanleiding om op 22 november te komen tot de Verklaring van Driebergen, waarin ze afspreken te werken aan natuurherstel op het platteland. In 2018 volgen concrete maatregelen in een nationaal Deltaplan Biodiversiteitsherstel.