Bionieuws

Nomen est Omen

Invasief gravertje

Flickr © Yani Dubin

Bombus terrestris

Een pluizig, harig lijf van zwarte en gele banden, een wit achterwerk en een wat onhandige vliegstijl vergezeld van een karakteristiek diepe zoem. In Europa betekent de eerste confrontatie met een hommel na de koude wintermaanden dat de lente eindelijk in aantocht is, maar in Zuid-Amerika betekent een dergelijke verschijning vooral hommeles. Niet tussen mens en hommel, maar vooral tussen hommels onderling. Op het continent verdringen Europese hommelsoorten, en dan met name de invasieve aardhommel Bombus terrestris, in rap tempo de grotere, roodbruin gekleurde en inheemse Bombus dahlbomii. Zonder inachtneming van landsgrenzen.

Ellende
De ellende begon allemaal in 1997 toen Chili massaal hommels vanuit Europa ging importeren om gewassen in broeikassen te bestuiven. Miljoenen kolonies kregen een enkeltje over de Atlantische Oceaan. Sindsdien rukt B. terrestris massaal op en tiert behalve in Chili inmiddels ook welig in Argentinië, ondanks het daar streng gehandhaafde importverbod op niet-inheemse hommelsoorten.

Nestelen
Het liefst nestelen de kolonies zich in oude muizenholen of gangen van andere knaagdieren, of onder graspollen en stukken mos. Geen wonder dus dat de aardhommel terrestris, ofwel aarde, als soortstoevoeging kent. Niet dat het de enige hommelsoort is die de grond induikt – ook andere hommels doen dat –, maar B. terrestris is er wel bijzonder goed in: met een lengte van tot wel 2 meter zijn de tunnels doorgaans langer dan die van bijvoorbeeld de veldhommel Bombus lucorum. De geslachtsnaam heeft hij te danken aan het geluid dat elke hommelsoort maakt: Bombus is afgeleid van het Griekse woord bómbos, dat 'zoemen' betekent.

Alhoewel de aardhommel soms met geweld grondnesten van andere soorten overneemt, is dit niet de oorzaak van de achteruitgang van de enige inheemse hommelsoort van Zuid-Amerika. Het zijn waarschijnlijk vooral ziektes die Bombus dahlbomii de das omdoen.

Noodklok
Argentijnse en andere Zuid-Amerikaanse onderzoekers luiden daarom nu de noodklok over de invasie van de aardhommel in Journal of Applied Ecology (5 maart online) en pleiten voor een gemeenschappelijk importbeleid van Zuid-Amerikaanse landen. Anders zit straks een heel continent met de gebakken peren door het importbeleid van één land.