Bionieuws

Nomen est Omen

Iconische reus

Foto: Flickr/Skyseeker

Helianthus annuus

Het was een hardnekkige kwestie, maar ten langen leste is een internationale onderzoeksgroep erin geslaagd om het genoom van de zonnebloem te sequensen. Zij publiceerden hun resultaten 22 mei in Nature. Het zonnebloemgenoom bestaat voor driekwart uit lange stukken zich herhalend dna, die ook nog veel op elkaar lijken. Met deze complexiteit hebben onderzoekers wereldwijd tien jaar geworsteld.

De zonnebloem kreeg zijn wetenschappelijke naam Helianthus annuus van Carl Linnaeus in 1753. Het Griekse genus Helianthus is een samentrekking van helios, wat zon betekent, en het Griekse woord voor bloem anthos. De associatie met de zon is logisch: naast de gelijkenis met zijn bloemenkroon, reikt de zonnebloem ook letterlijk naar de hemel met een maximale lengte van 4,5 meter. De soortnaam annuus betekent jaarlijks; Linnaeus gebruikte de term omdat het de enige bij hem bekende zonnebloem was die maar één seizoen bleef leven.

De zonnebloem komt origineel uit Zuid-Amerika, waar hij de god van de zon vertegenwoordigde voor de Azteken. Zelf vereert de zonnebloem de zon ook – hoewel de bloemenkop zelf niet meedraait met de stand van de zon, groeit de oostelijke kant van de stengel sneller overdag, en vice versa. Dit veroorzaakt het zonzoekende gedrag van de zonnebloem. Later in de zestiende eeuw werd de zonnebloem door Spaanse ontdekkingsreizigers meegenomen naar Europa. Pas in de 18e eeuw werd de plant daar echt populair. Eerst alleen als decoratie, maar later ging men ook de zonnebloemolie afkomstig uit de pitten in het midden waarderen.

Eén van de redenen waarom de wetenschap de zonnebloem zo interessant vindt, is dat hij goed gedijt bij een veelvoud aan milieuomstandigheden, waaronder droogte. Het gesequenste genoom kan nu worden gebruikt in programma’s die genetische diversiteit gebruiken om de bloem een nog grotere veerkracht bezorgen.

De bloem werd een kunsticoon in met name de periode van het impressionisme. Werken van Monet en Van Gogh met zonnebloemen erop zijn inmiddels onsterfelijk. En met zijn grote aanpassingstalent zal Helianthus annuus dat dus zelf misschien ook zijn.