Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Hoge noorden onveilige broedplaats

Ook lepelbekstrandlopers ondervinden soms de desastreuze effecten van predatiedruk in Arctische gebieden. Foto: Pavel Tomkovich

Nestpredatie van steltlopers is in Arctische gebieden sterk toegenomen, waarschijnlijk door klimaatverandering. De verre bestemmingen zijn voor trekvogels daardoor niet langer de oorden waar ze hun jongen veilig kunnen laten opgroeien. En dat heeft grote gevolgen voor populatie-aantallen. Dat schrijft een internationaal team 9 november in Science.

Kuikens
Van oudsher is nestpredatie veel hoger in de tropen dan rond de polen. Het loont daarom voor steltlopers om de lange afstand naar Arctische gebieden af te leggen, waar ze doorgaans een veilige plek vinden voor hun eieren en hun kuikens. Door klimaatverandering verandert echter de aanwezigheid van soorten, en daardoor ook hun onderlinge relaties, toonde eerder onderzoek al aan.

Broedvogels
De Science-auteurs wilden weten wat die veranderingen voor broedvogels betekenen. Ze onderzochten meer dan 38 duizend vogels van 111 verschillende soorten op 149 locaties. Daaruit blijkt dat nestpredatie in de afgelopen zeventig jaar in de tropen weinig is veranderd, maar is verdubbeld in de zogeheten noordelijke gematigde zone, waaronder Europa en het noorden van Azië en Noord-Amerika vallen. In het Arctische gebied is nestpredatie zelfs verdriedubbeld, met name in de afgelopen twintig jaar. Tegelijkertijd is hier door habitatverstoring en jacht ook de overleving van volwassen vogels gedaald.

Het historische patroon van hoge nestpredatie in de tropen en veilige opgroeicondities in het noorden, is daardoor tegenwoordig omgedraaid. Waar landkaarten met historische gegevens in de gebieden rond de evenaar rode vlekken tonen als teken van hoge nestpredatie, is op kaarten met recente gegevens een brede band te zien die de noordelijkste regio’s dieprood kleurt. Nestpredatie is in het noorden nu juist hoger dan in de tropen.

Complex
‘Wat met name opvallend is, is dat nestverlies door predatoren heel snel is gestegen in de Arctic in de afgelopen twintig jaar’, zegt auteur Robert Freckleton. ‘Het precieze mechanisme is nogal complex, maar het lijkt erop dat klimaat een leidende rol heeft in het sturen van veranderingen in zowel de Arctic als op wereldschaal. Dat is vooral bedreigend voor steltlopers, waarvan veel soorten al in aantal afnemen, en die vertrouwen op het Arctische gebied als veilige broedplaats.’

Spectaculair
‘Het ontdekken van dit soort grootschalige patronen en de omkering van deze longitudinale trend is spectaculair’, zegt drieteenstrandloperonderzoeker Jeroen Reneerkens van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Maar ik ben ook kritisch. Ik herken het patroon van mijn eigen onderzoekssoort niet, integendeel zelfs. En bij navraag blijken ook collega-onderzoekers die in Groenland, Canada en Alaska werken dit patroon niet te herkennen. Nestpredatie fluctueert jaarlijks sterk, maar niemand van ons ziet op de lange termijn een toename.’

Interpretatie
Reneerkens vraagt zich af of de data en interpretatie daarvan wel kloppen: ‘Ik ken de data waarop ze nestpredatie van de drieteenstrandloper baseren, maar daarin zie ik geen toename. Terwijl het in hun grafiek de sterkste stijger is. Over recente, tegenovergestelde ontdekkingen stappen ze ook gemakkelijk heen, vind ik. En het is vreemd dat ze datasets in tweeën hebben geknipt om “historische” data – voor 2000 – met recente data te vergelijken, terwijl ze gebruik hadden kunnen maken van gedetailleerde schattingen van nestoverleving van jaar op jaar.’

Overtuigd van de conclusies is hij daardoor niet. Reneerkens en collega-onderzoekers gaan ieder hun eigen data narekenen om te ontdekken hoe de auteurs tot hun conclusies zijn gekomen. ‘Voorlopig is het wat mij betreft nog de vraag of nestpredatie in het noorden toeneemt, afneemt of onveranderd is gebleven.’

Dit artikel verscheen 17 november in Bionieuws 18