Bionieuws

Onderwijs & Werk

Het geheim van de eeuwige tattoo

Flickr © Jim Corbett

Vraag: hoe blijft een tatoeage bestaan terwijl de huid zich vernieuwt?

Gewapend met naald en inkt doorboren tatoeëerders tot wel honderd keer per seconde de huid van hun gewillige slachtoffers om zo te komen tot het perfecte huidplaatje voor de klant. Ten minste, dat valt te hopen, want alhoewel elke tatoeage na verloop van tijd verdoft, is het in principe een huwelijk voor het leven. Maar hoe kan het eigenlijk dat inkt tot in de eeuwigheid zichtbaar blijft, terwijl huidcellen zich continu vernieuwen?

Helderheid
‘Tatoeage-inkt vind je vrijwel altijd in de lederhuid, het bindweefsel dat vlak onder de opperhuid ligt’, weet Sebastiaan van der Bent, dermatoloog en bedenker van de in januari 2017 geopende Tattoopoli van het VUmc. ‘Daar wordt het mengsel van vaak grote, onoplosbare en moeilijk af te breken pigmenten ingebracht. Het lichaam is niet in staat zulke stoffen op te ruimen. De fijnere pigmenten worden vermoedelijk wel langzaam opgeruimd door het lichaam en dat is waarschijnlijk de belangrijkste reden dat een tatoeage na verloop van tijd zijn helderheid verliest.’

Verzwelgen
De inkt huisvest zich dus niet in steeds vernieuwende huidcellen, maar waarschijnlijk in cellen die wel een lang leven beschoren zijn. Daarover gingen jarenlang twee theorieën de ronde: pigmenten komen terecht in fibroblasten, de belangrijkste cellen van het bindweefsel, of immuuncellen in de lederhuid haasten zich bij huidbeschadiging naar de wond en verzwelgen daar het pigment zoals ze dat normaal met een pathogeen of dode cel zouden doen.

Muizenstaarten
Dat laatste blijkt inderdaad het geval, tonen Franse onderzoekers 6 maart aan in Journal of Experimental Medicine. Ze tatoeëerden groene strepen op de staarten van muizen en zagen dat de inkt werd opgenomen door macrofagen in de lederhuid. Doordat de muizen genetisch gemanipuleerd waren, konden ze vervolgens de immuuncellen uitschakelen. Het pigment kwam daardoor vrij, maar werd alweer snel opgenomen door nieuwe macrofagen die de oude vervingen. Al die tijd veranderden de getatoeëerde strepen op de muizenstaarten niet.

'Het komt regelmatig voor dat alleen het rode deel van een tatoeage opgezwollen is en zo erg jeukt dat mensen er niet van kunnen slapen.'

Het is deze cyclus van pigmentuitwisseling tussen afweercellen die ervoor zorgt dat pigmenten in een getatoeëerde huid blijven zitten, menen de onderzoekers. Het proces speelt zich relatief snel af waardoor het lichaam niet de kans krijgt de pigmenten af te voeren en verwijderen. Daar komt nog bij dat dit type macrofagen vrij honkvast zijn en dus niet met inkt en al door het lichaam gaan zwerven. Dit alles draagt bij aan het permanente karakter van de populaire huidversieringen. De onderzoekers hopen dat met deze kennis tatoeages in de toekomst makkelijker te verwijderen zijn.

Postzegel
‘Een interessante ontdekking, maar met de dagelijkse praktijk hier in de Tattoopoli heeft het nog weinig van doen’, vertelt Van der Bent. ‘Mensen komen hier met medische klachten, vooral allergische reacties die soms pas maanden of zelfs jaren na het zetten van de tatoeage gaan spelen. Niemand weet nog waarom, maar in 90 procent van de gevallen komt het specifiek door rode tatoeage-inkt. Zo komt het regelmatig voor dat alleen het rode deel van een tatoeage opgezwollen is en zo erg jeukt dat mensen er niet van kunnen slapen, zelfs al is de tatoeage niet groter dan een postzegel. Ook begrijpen we nog niet helemaal waarom er zo’n vertraging op de reactie zit, maar we denken dat de pigmenten in de lederhuid veranderen onder invloed van zonlicht en zo opeens voor problemen gaan zorgen.’

Laseren
Naast het regelmatig smeren van een hormoonzalf, bestaat er ook een meer permanente oplossing: laseren. Maar dan niet zoals dat normaal gesproken gebeurt wanneer iemand is uitgekeken op zijn tatoeage. Van der Bent: ‘Bij de pigmentlaser wordt het pigment kapotgeschoten in kleinere stukjes en hierna door het lichaam zelf opgeruimd. Dat is precies wat je niet wilt bij iemand die allergisch is. Het klinkt heftiger dan dat het is, maar met de CO2-laser hier in Amsterdam verdampen we de pigmenten en de bovenstaande laag van de huid, zo worden de allergenen naar buiten verdampt. Op die manier kan heel gericht alleen het rode pigment uit een tatoeage verwijderd worden, en blijft de rest van de tattoo gespaard. Een prachtige oplossing, aangezien veel mensen enorm aan hun tatoeage gehecht zijn.’

Dit artikel verscheen 7 april in Bionieuws 7.