Bionieuws

Nomen est Omen

Glanzende zanger

De Spin van het Jaar, de koffieboonspin. Foto: André Karwath

Steatoda bipunctata

Het lijkt spinnenminnend Nederland ontgaan te zijn, maar de koffieboonspin is al enige maanden officieel de Spin van het Jaar. Na beraad met meer dan tachtig spinnendeskundigen uit 26 landen, reikte de European Society of Arachnology de titel uit aan een niet al te opvallend donker spinnetje die in allerhande huizen of tuinen te vinden zijn. De koffieboonspin stamt uit de familie van kogelspinnen, die elk een kenmerkend rond achterlijf hebben. Sommige familieleden hebben een zeer giftige beet, zoals de beruchte zwarte weduwe. De koffieboonspin is echter voor mensen ongevaarlijk en wordt ook wel de valse weduwe genoemd.

Galgweb
Net als andere familieleden maakt de koffieboonspin een speciaal galgweb, met onderaan enkele verticale vangdraden met kleefstof. Loopt een potentiële prooi hier tegenaan, dan wordt hij omhoog gekatapulteerd; recht het net in, waar de predator de prooi al opwacht. Hoewel de spin in allerlei talen heel uitlopende namen heeft, is er kleine kans op verwarring met een andere soort. De spin heeft een duidelijk onderscheidend kenmerk: een donker, rond achterlijf met een lichte streep, die aan een koffieboon doet denken, zeker wanneer de spin verschrikt zijn pootjes intrekt. Engelsen noemen hem echter de rabbit hutch spider ofwel konijnenhokspin, naar een van zijn lievelingsonderkomens. De Duitsers houden het bij Fettspinne, verwijzend naar zijn glanzende achterlijf. Ook de wetenschappelijke naam verwijst daarnaar. De genusnaam Steatoda is Grieks voor talg of was. De soortstoevoeging is eveneens een uiterlijk kenmerk: bipunctata is Latijn voor twee stippen, verwijzend naar de twee donkere puntjes op het achterlijf. Wie de spin nergens ziet, kan hem wellicht wel horen. Het mannetje maakt tsjirpende geluiden door met zijn achterlijf langs een soort stridulatie-orgaan op het kopborststuk te wrijven. Het vrouwtje komt voor zo’n zingend mannetje haar schuilplaats wel uit. En dan is het te hopen dat het vrouwtje haar naam eer aan doet en niet zoals een echte zwarte weduwe haar partner na de paring opeet.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 7 van 7 april 2018.