Bionieuws

Nomen est Omen

Gladde ziekteverspreider

Deze ramhoornslak is de verspreider van schistosomiasis.

Wie deze zomer op reis gaat naar de tropen is gewaarschuwd: nooit zwemmen in stilstaand water, en ook zeker niet pootje baden of zelfs maar handen wassen. Niet alleen piranha’s en krokodillen liggen mogelijk op de loer, ook de ramshoornslak Biomphalaria glabrata houdt zich in het water op.

Deze onschuldige zoetwaterslak is tussengastheer van de parasiet die schistosomiasis veroorzaakt, in reisboekjes te vinden onder de noemer slakkenkoorts of bilharzia. Ondanks de waarschuwingen eist de ziekte via de slakjes jaarlijks tweehonderdduizend levens. En niet alleen in tropisch Afrika: de slakjes komen ook voor in bijvoorbeeld China, Japan en het Midden-Oosten.

Het zijn niet de slakken die al dit leed veroorzaken; de echte boosdoeners zijn de parasitaire Schistosoma-wormen die in de slak huizen. Die dringen de huid binnen en gaan op weg naar bloedvaten rond blaas of darmen. Behalve vervelende zwemmersjeuk levert dit ook ernstigere kwalen op, waaronder chronische ontstekingen met bijbehorende koorts, bloed en algehele lamlendigheid.

In de strijd tegen de dodelijke ziekte hebben onder meer Amsterdamse onderzoekers nu het genoom van de zoetwaterslak gesequenst (Nature Communications, 16 mei). Dat biedt volgens de auteurs aanknopingspunten om de slakkenvoortplanting stop te zetten, waarmee ze op termijn alternatieve controlemechanismen in handen kunnen krijgen om de populatiegroei een halt toe te roepen.

En dat terwijl de slakjes zelf alleronschuldigst zijn. Hun huisje is als een opgerold touw, waarvan de krulling aan beide kanten te zien is. De genusnaam verwijst daarnaar: Biomphalaria stamt van bi en het Latijnse omphalos dat navel betekent, twee navels dus. De soortstoevoeging glabrata is afgeleid van het Latijnse glabro, dat glad betekent ofwel zonder haar of borstels. Al met al is hun verschijning niet erg opvallend.

Toeristen zullen ze dan ook niet snel tegenkomen. Maar grote kans dat de parasieten al wel in het water rondzwemmen. Iets waar niet alleen toeristen, maar vooral kinderen in de Sub-Sahara slachtoffer van worden. Reden voor onderzoekers om de parasiet bij de slak aan te pakken.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 11 van 2017.