Bionieuws

Nomen est Omen

Geurend theeblaadje

De roos 'Old Blush', een jaarrondbloeiende moderne vertegenwoordiger van de soort Rosa chinensis, waarvan nu het genoom is gesequenced. Foto: Mohammed Bendahmane, Ecole Normale Supérieure (ENS), Lyon.

Rosa chinensis

Een roos is niet zomaar een roos of een roos. Het genus Rosa omvat naar schatting maar liefst tweehonderd soorten rozen. In Nederlandse tuinen prijkt doorgaans een van de soorten behorende tot de moderne rozen, die in een grote verscheidenheid van hybrides en cultivars voorkomen, met een nog grotere variatie aan vormen en kleuren. Toch liggen naar schatting slechts acht tot twintig rozen ten grondslag aan de hedendaagse rozen. Een daarvan is de Chinese roos Rosa chinensis, een roos – zoals zijn Nederlandse en wetenschappelijke naam al prijsgeven – afkomstig uit China, die in de achttiende eeuw werd geïntroduceerd in Europa.

Theehybriden
Die introductie maakte het mogelijk het beste van twee werelden te combineren: het herhaaldelijk bloeien van de Chinese theerozen en de volle bloemen van de Europese rozen. Die kruising resulteerde in zogeheten theehybriden, de voorloper van de moderne rozen, met een ongekende hoeveelheid eigenschappen waarop geselecteerd wordt: van bladvorm en bloemkleur, tot geur en weerbestendigheid, en met of zonder stekels – in de volksmond foutief doorns genoemd.

Rozen komen in allerlei kleuren in geuren voor. De International Rose Test Garden in Portland, Oregon bezit bijvoorbeeld meer dan 8000 roosvariëteiten. Foto: Cacophony.

Old Blush
Gebrek aan genetische informatie stond de ontdekking van de moleculaire en genetische basis van deze eigenschappen in de weg, en daarmee ook gerichtere selectie. En dus besloot een veelal Frans onderzoeksteam het genoom op te helderen van Rosa chinensis, die bekend staat als Old Blush (Nature Genetics, 30 april). Deze roos kan jaarrond doorbloeien, heeft volle bloemen met bloemblaadjes die met de tijd feller van kleur worden in plaats van vervagen, en geurt – zoals het een Chinese roos betaamt – naar zwarte Chinese thee.

Rozengenoom
Zogeheten long-read sequencing bracht de genetica achter deze gewilde eigenschappen in kaart. Door het rozengenoom bovendien te vergelijken met andere planten als abrikoos en peer, ontdekten de onderzoekers nieuwe genetische en moleculaire aanknopingspunten voor geur- en kleurselectie, evenals kandidaatgenen voor de herbloei. Ze verwachten dat het verbeteren van rozen daarmee in een stroomversnelling zal komen.
De grootbladige bloemen van de Chinese roos uit het tuincentrum zullen ze echter niet krijgen; deze kamer plant met dezelfde naam doet zijn naam geen eer aan, en is simpelweg een hibiscus uit de kaasjeskruidfamilie.

De 'Chinese roos' in tuincentra is de grootbloemige Hibiscus rosa-sinensis uit de kaasjeskruidfamilie. Foto: Carsten Niehaus

Dit artikel verscheen in Bionieuws 9 van 19 mei 2018.