Bionieuws

Mens & Maatschappij

Frisse neus snottert sneller

Foto: Flickr © Jaime Pérez

Vraag: Word je verkouden van kou?

‘Trek je jas aan, anders vat je kou’, wie heeft het zijn moeder niet honderd keer horen zeggen? Ook tocht zou de mens verkouden maken. Inmiddels weet de gemiddelde Nederlander wel dat verkoudheid door een ziekteverwekker wordt veroorzaakt. Maar moeten we daarmee de adviezen van moeder in de wind slaan, of zit er toch een kern van waarheid in?

Koude voeten
Die vraag houdt ook wetenschappers al een tijd bezig. Zo trachtten Britse onderzoekers van het Common Cold Centre van de universiteit van Cardiff in 2005 bewijs te vinden voor de hypothese dat koude voeten bijdragen aan het krijgen van verkoudheid. Ze publiceerden hierover destijds in het decembernummer van medisch tijdschrift Family practice. Een groep van 180 vrijwilligers werden geconfronteerd met acute koeling van de voeten of ze volgden de controleprocedure met warme voetjes. Bijna 15 procent van de mensen met onderkoelde voeten kreeg binnen 5 dagen verkoudheidssymptomen, tegen 6 procent bij de controlegroep. Een directe relatie konden de onderzoekers echter niet aantonen.

Koude neus
Tien jaar later publiceerden Amerikaanse biologen van Yale University in PNAS (5 januari 2015 online) een grondiger onderzoek naar de relatie tussen kou en verkoudheid. Met koude voeten heeft het niets te maken, maar wel met een koude neus. Een onderzoek bij muizen toont aan dat de aangeboren immuunrespons van de epitheelcellen in de neus door de kou wordt onderdrukt. Hierdoor krijgen allerlei verkoudheidsvirussen, zoals het rhinovirus, ineens een kans.

Ondeugdelijk
Medisch microbioloog Jan Wilschut, emeritus-hoogleraar moleculaire virologie aan Universitair Medisch Centrum Groningen, heeft al veel theorieën langs zien komen, evenals veel ondeugdelijke onderzoeken. Tot die categorie behoort het voetenonderzoek volgens hem ook. ‘Dat onderzoekt zegt eigenlijk niets’, aldus Wilschut. ‘De mensen die verkoudheidsverschijnselen kregen, hebben in het onderzoek ook aangegeven dat ze significant vaker verkouden zijn. Er zit zo een enorme bias in dit onderzoek. En er wordt geen enkele onderbouwing over de relatie met vatbaarheid voor infecties van de luchtwegen gegeven.’

Immuunrespons
Meer onder de indruk is Wilschut van het onderzoek in PNAS. ‘Het is een van de eerste wetenschappelijke onderbouwingen dat kou zorgt voor een verminderde immuunrespons. De lucht in de neus en de luchtpijp is een stuk kouder, zo’n 33 graden Celsius, terwijl het in de longen 37 graden is. Als je een poos in de vrieskou loopt, wordt die temperatuur nog een stuk lager. Dit onderzoek toont aan dat dit de aangeboren immuunrespons onderdrukt. Dat is normaal gesproken een hele snelle verdediging tegen allerlei virussen en bacteriën die ons continu aanvallen. De reactie is niet heel specifiek, maar wel effectief. Dat voorkomt normaal dat de virussen zich kunnen repliceren. De replicatie van het virus wordt zelf ook onderdrukt door de kou, maar minder. Dus als je al besmet bent en je verblijft enkele uren in de kou, dan word je ziek.’

‘Zeker als het vriest en de lucht droog is, kunnen virussen goed overleven.’

Kou zorgt er ook nog eens voor dat virussen langer intact blijven in de buitenlucht, wat de kans op infectie vergroot. ‘Zeker als het vriest en de lucht droog is, kunnen virussen goed overleven’, aldus Wilschut. ‘Er is dus ook meer kans om in aanraking te komen met een virus.’ De geïnfecteerde epitheelcellen van de luchtwegen gaan vervolgens kapot, de cellen gaan ‘lekken’ en het snotteren, niezen en hoesten kan beginnen. En daarmee komen we op een andere oorzaak van een toename van verkoudheidsgevallen in de winter: we zitten lekker dicht op elkaar in gesloten ruimtes. ‘Vooral klaslokalen zijn berucht’, weet Wilschut. ’Daar zitten kinderen de hele dag dicht bij elkaar, zonder goede ventilatie. Het is bekend dat hier veel besmettingen voorkomen.’

Spijbelen
Valt verkoudheid te voorkomen door een jas aan te trekken? Voor de koude luchtwegen lijkt dat niets uit te maken. ‘Maar of je nou in je T-shirt de vrieskou in moet gaan weet ik niet, er zijn wellicht nog meer manieren waarop kou invloed heeft op het immuunsysteem.’ Toch maar de jas aan dus, en een sjaal over de neus. Spijbelen is misschien nog wel de effectiefste manier om verkoudheid te voorkomen, al zullen weinig moeders dat als advies aan hun kind meegeven.