Bionieuws

Plant & Dier

Efficiënte spier helpt gnoe op trektocht

Foto: Alan Wilson

De enorme afstanden die blauwe gnoes regelmatig afleggen op de savannen van Afrika, hebben ze te danken aan hun extreem efficiënte spiervezels: slechts een derde van de geproduceerde energie gaat verloren als hitte. Hierdoor verliezen ze waarschijnlijk minder vocht via hun ademhaling, en hoeven ze minder vaak te drinken dan andere dieren. Dat schrijven Engelse onderzoekers 24 oktober in Nature. Volgens de onderzoekers is dit de eerste studie die direct metingen doet aan de spiervezels bij grote dieren.

Kuddes
Om te overleven in droge en woestijnachtige ecosystemen, moeten zoogdieren het hoofd bieden aan variaties in regenval, voedselbeschikbaarheid en klimaat. Grote trektochten zonder betrouwbare water- en voedselbronnen zijn daarbij geen uitzondering, zeker niet voor blauwe gnoes (Connochaetes taurinus), die op jaarbasis in grote kuddes soms honderden kilometers afleggen op zoek naar geschikte leefgebieden.

Zwemmers
En die verplaatsingen over land kosten veel energie, gemiddeld 7,5 keer meer dan vliegers en twintig keer meer dan zwemmers. Alhoewel bekend is dat grote landdieren lange afstanden efficiënter afleggen dan kleinere dieren – bij muizen gaat twee derde van de energie uit spiervezels verloren aan hitte – zijn er tot op heden geen directe metingen aan spiervezels gedaan bij dieren groter dan een haas.

Spierbiopten
De onderzoekers volgden daarom blauwe gnoes in Noord-Botswana met een zelfgemaakte gps-halsband en ontdekten dat ze soms wel 80 kilometer afleggen gedurende vijf dagen zonder te drinken. Vervolgens namen ze spierbiopten van zowel gnoe als rund (Bos taurus) om energiekosten van spiercontracties te meten. Hieruit blijkt dat de efficiëntie waarmee blauwe gnoes de energie die ze produceren omzetten in voortbeweging gemiddeld 62,6 procent is. Bij rund is dat 41,8 procent, bij muis 34 procent en bij haas 27 procent. De blauwe gnoe wordt, met 77 procent, alleen geëvenaard door landschildpadden.

Savannen
Om vochtverlies en oververhitting te voorkomen, gaan blauwe gnoes actief in de wind en schaduw staan. Maar tijdens trektochten, vaak op het heetst van de dag om predatie door leeuwen te voorkomen, is dat niet genoeg. En daar komt volgens de onderzoekers hun spierefficiëntie om te hoek kijken; de gnoes produceren minder warmte, verliezen minder vocht om hun lichaamstemperatuur op peil te houden, en kunnen het dus langer zonder water uithouden op de hete en droge savannen van zuidelijk en oostelijk Afrika.

Dit artikel verscheen 3 november in Bionieuws 17