Bionieuws

Mens & Maatschappij

‘Echte ecologen zijn geen solisten’

Ecoloog Louise Vet: ´Samenwerking is bij uitstek de grote kracht van de ecologie´ - foto NIOO-KNAW

Ecoloog Louise Vet is 10 oktober 2018 uitkozen tot de nummer 1 in de Duurzame 100 van dagblad Trouw. Als directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie, voorzitter van de Netherlands Research Network en het Deltaplan Biodiversiteit zet zij zich tomeloos in voor het kringloopdenken.
‘Samenwerking is de grote kracht van de ecologie’, aldus evolutionair ecoloog en NIOO-directeur Louise Vet in de opening van het Bionieuws themanummer 150 jaar ecologie, dat 30 januari 2016 verscheen. Bionieuws maakte het ecologienummer omdat de Duitse dierkundige Ernst Haeckel in 1866 het vakgebied Oecologie introduceerde en definieerde; dat betekent dat d
e ecologie dit jaar haar 150-jarig bestaan viert.

‘De ecologie levert inzichten op waarmee je op de lange termijn veel verder komt dan met traditionele economische kennis. Ecologen weten dat de zon de belangrijkste energiebron is, dat kringlopen sluiten uitputting van grondstoffen voorkomt en dat het beter is diversiteit te ontwikkelen en te benutten. Dat zijn betere uitgangspunten dan je uitsluitend te richten op fossiele bronnen, efficiëntie en eenheidsworst’, zegt Louise Vet (1954), directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en hoogleraar evolutionaire ecologie in Wageningen.

Economie en ecologie zijn beide afgeleid van het Griekse begrip voor huishouden: oikos. Toch biedt volgens Vet alleen een op ecologische principes gebaseerde circulaire economie kansen om mondiaal de huishouding op orde te krijgen en toekomstbestendig te maken. ‘We moeten als ecologen niet te bang zijn ons buiten ons vakgebied te begeven, die schroom hebben economen zelf nooit gehad. We kunnen als ecologen echt een bijdrage leveren aan de oplossing van grote vragen rond mondiale veranderingen’, aldus Vet.

‘Nog niet zo lang geleden was er nog een stammenstrijd tussen oecologen en ecologen. De eersten zagen hun vakgebied als zuiver wetenschappelijk en analytisch, terwijl ecologen meer gericht waren op toepassingen en het verbeteren van het milieu’, constateert Vet. ‘Die schijnbare tegenstelling is er volgens mij niet meer. Het is ook vanuit fundamentele wetenschap interessant als je koppelingen met toepassingen kunt maken. De ecologie heeft zich ontwikkeld van een beschrijvende tot een voorspellende wetenschap, met een groot maatschappelijk belang en potentie.’ Vet besloot zelf overigens de ‘o’ van oecologie af te zweren toen een radioverslaggever haar ooit als ‘oncoloog’ introduceerde. ‘Vanwege de herkenbaarheid zit de ‘O’ nog wel in de af korting NIOO, maar we noemen ons nu Nederlands Instituut voor Ecologie. Bovendien klinkt NIE niet echt lekker.’

Wandelgangen
De ecologie bestaat dit jaar precies anderhalve eeuw als vakgebied, omdat de Duitse zoöloog Ernst Haeckel de term Oekologie in 1866 voor het eerst introduceerde. Incidenteel bestudeerden onderzoekers al eerder de dynamiek van relaties tussen organismen en abiotische milieufactoren. Toch is Vet geneigd de ecologie als een jonge wetenschap te zien. ‘Dat de dynamiek tussen evolutionaire en ecologische processen ook op korte termijn een rol speelt is een relatief recent inzicht. Dat is een echte paradigmawisseling’, meent Vet. ‘Ecologie is een hele spannende en interdisciplinaire wetenschap, waarin allerlei aspecten van de natuurkunde, scheikunde, biologie en wiskunde bijeenkomen. De Nederlandse ecologie staat internationaal ook aan de top. Dat geldt niet alleen voor mijn eigen instituut, maar voor bijna alle universitaire groepen in Nederland, zo blijkt uit visitaties.

'Samenwerking is bij uitstek de grote kracht van de ecologie'

Het NIOO functioneert als een spin in het web. Bij vrijwel elke universiteit bekleedt wel iemand van ons een leerstoel. Dat tekent de onderlinge samenwerking die er in Nederland bestaat tussen ecologen. 'Echte ecologen zijn geen solisten. Bij vrijwel alle belangrijke successen die bereikt zijn, zie je dat er sprake is van meerdere onderzoekers of onderzoeksgroepen die ieder een steentje hebben bijgedragen. Samenwerking is bij uitstek de grote kracht van de ecologie’, aldus Vet.

Dat was volgens haar ook mede de reden om vanaf 2008 onder gezamenlijke vlag van het Netherlands Ecological Research Network (NERN) jaarlijks een landelijke ecologiebijeenkomst in Lunteren te organiseren. Deze Netherlands Annual Ecology Meeting, medegeorganiseerd door de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Ecologie, wordt 9 en 10 februari voor de negende keer gehouden en trekt nu jaarlijks al meer dan driehonderd deelnemers. ‘Het zijn bewust twee dagen met een overnachting om aan de bar en in de wandelgangen netwerken te bouwen. Dwarsverbanden leggen en elkaars verhaal aanvullen is een noodzaak. Je mag best eigen stokpaardjes berijden, als het maar meehelpt grote vragen te beantwoorden.’

Inhaalslag
De moleculaire biologie en informatietechnologie zijn de afgelopen decennia erg dominant geweest, erkent Vet. Ze denkt dat juist omarming van deze technieken de ecologie uiteindelijk sterker maakt. ‘In het ontwikkelen van technologie lopen ecologen meestal niet voorop. We volgen en gebruiken het zo gauw we daar het nut van inzien. Dat zie je bijvoorbeeld op het gebied van alle omics. Dit gereedschap is enorm veel goedkoper geworden en daar gaan wij de vruchten van plukken. De belangrijkste vragen hadden we al, nu hebben we ook het gereedschap om ze te beantwoorden. Grote vragen over wat bijvoorbeeld de effecten zijn van epigenetica, genexpressie en fenotypische plasticiteit op hogere schaalniveaus.Ecogenomics heeft vooral de microbiële ecologie en bodemecologie een grote stap verder gebracht.’

Vet voorziet in de ecologie ook een inhaalslag voor vrouwen. ‘Als je terugkijkt zijn bijna alle ecologen mannen. Als student kan ik me geen vrouwelijk rolmodel herinneren, maar nu zijn die er wel. Tot aan postdocposities gaat het mooi gelijk op. Gelukkig zie je – bijvoorbeeld aan de Vrije Universiteit – nu ook vrouwen in hoogleraarposities. Er zitten ook genoeg vissen in de vijver, dus dat kan niet meer als excuus gelden’, benadrukt Vet. Wat haar betreft zou het ook goed zijn als er meer ecologen doordringen in invloedrijke posities in bedrijfsleven en politiek. ‘Vrijwel elke sector kan een flinke injectie aan ecologische kennis gebruiken.’

Dit artikel verscheen in Bionieuws 2 van 30 januari 2016 (intro bijgewerkt 11 oktober 2018)