Bionieuws

Nomen est Omen

De kosmopoliet van Cook

Flickr © Procsilas Moscas

Ipomoea batatas

Hij is zoet. Hij is voedzaam. En hij is overal. De zoete aardappel (Ipomoea batatas) is duizenden jaren geleden gedomesticeerd in Zuid-Amerika, en vond na Columbus snel zijn weg naar Afrika en Azië. Maar toen Europeanen in de achttiende eeuw voor het eerst de eilanden van Polynesië bereikten, had de zoete aardappel zich daar al lang gevestigd. Betekent dit misschien dat andere volkeren de Europeanen voor zijn geweest? Of heeft de zoete aardappel zelfstandig de stille oceaan getrotseerd? Het geheim schuilt in zijn genoom. Een internationaal team wetenschappers besloot het tot op de bodem uit te zoeken en maakte een duik in het verborgen verleden van deze kleurrijke kosmopoliet (Current Biology, 12 april).

Speculeren
Om eerst te achterhalen wie de mysterieuze voorouder van de zoete aardappel is, sequensten de wetenschappers chloroplasten en kern-dna van de bataat en zijn wilde verwanten. Na jarenlang speculeren is met deze genoomanalyse eindelijk de moederplant geïdentificeerd: Ipomoea trifida. Meer dan 800 duizend jaar geleden onderging deze plant een genoomverdubbeling en kort daarna hybridiseerde hij met een andere trifida, waaruit de hedendaagse zoete aardappel is ontstaan.

Drijven
Maar hoe kwam die pieper in Polynesië? De wetenschappers wisten hun handen te leggen op een Polynesische batata die is verzameld in 1769 tijdens een expeditie van kapitein Cook. Ze vonden dat de Polynesische variant al eerder dan honderdduizend jaar geleden is afgesplitst van de Amerikaanse zoete aardappel, zonder invloed van de mens dus. Geen gekke gedachte, want zaden van het genus Ipomoea kunnen zo goed drijven dat ze regelmatig belanden aan de kust van Engeland.

Bewijsstukken

De genusnaam is opgebouwd uit het Griekse ipos (worm) en hómoios (gelijken), verwijzend naar het kronkelende karakter van de plant. De soortstoevoeging batatas is de naam die inheemse Zuid-Amerikanen gaven aan hun geliefde aardappel. Die Zuid-Amerikaanse volkeren waren voor de achttiende eeuw dus waarschijnlijk niet in contact met de Polynesiërs, want ook andere bewijsstukken afkomstig van dna van mensen en kippen zijn recentelijk in twijfel getrokken. Cook kan gerust zijn: hij was en blijft er als eerste bij.

Dit artikel verscheen 28 april in Bionieuws 8