Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Bergtoppen worden steeds plantenrijker

e kruiskruidsoort Senecio boissieri groeit op Pico Aneto, de hoogste bergpiek in de Pyreneeën. Foto: Jose Vicente Ferrández, IPE-CSIC, Spanje

Door klimaatopwarming ondergaat de biodiversiteit van planten op bergtoppen over heel Europa een flinke versnelling.

Er vinden zelfs op afgelegen plaatsen grote klimaatgeïnduceerde biotische veranderingen plaats. Dit met mogelijk vergaande gevolgen, niet alleen voor de biodiversiteit, maar ook voor het functioneren van ecosystemen en ecosysteemdiensten. Dit stelt een grote groep Europese onderzoekers in een artikel in Nature van 5 april, waarin zij vaststellen dat de toename aan plantensoorten op bergtoppen van Noord- tot Zuid-Europa door klimaatopwarming een grote versnelling doormaakt. De onderzoekers baseren zich op datasets van planteninventarisaties op en rond 302 bergtoppen, van de Pyreneeën tot Spitsbergen en over een periode van 145 jaar.

Voor het onderzoek zijn vegetatie-opnamen gebruikt van Europese pioniers in de botanie: de Pool Bogumil Pawlowskien en de Zwitsers Josias Braun-Blanquet en Eduard August Rübel. Bronnen: Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, Grisons Museum of Natural History en ETH-Bibliothek Zürich

Het betreft deels veldwerk van Europese pioniers in de botanie en plantenecologie als de Pool Bogumil Pawlowskien en de Zwitsers Josias Braun-Blanquet en Eduard Rübel. Uit de analyses blijkt dat de soortenrijkdom aan planten op bergtoppen steeds verder versnelt, met een ongeveer vijf keer zo grote soortenverrijking tussen 2007 en 2016 in vergelijking met vijftig jaar daarvoor: van een soortstoename van 1,1 per tien jaar tussen 1957 en 1966 tot 5,4 tussen 2007 en 2016. ‘We wisten van lokale studies al wel dat de soortenrijkom in alpiene systemen toenam. De omvang van de verandering heeft ons echter verrast’, stelt eerste auteur Manuel Steinbauer, biodiversiteitsonderzoeker bij de Deense Aarhus University en het Duitse BioZentrum Nordbayern in Erlangen.

Hockeystick
‘We vinden een positieve correlatie tussen de snelheid waarmee nieuwe soorten zich vestigen en de snelheid van opwarming op bergtoppen’, aldus Steinbauer. De samengestelde grafiek van de toename van de soortenrijkdom lijkt ruwweg sterk op de – veel bediscussieerde – hockeystick-curve voor de opwarming van de aarde die klimaatonderzoeker Michael Mann publiceerde (Nature, 1998). Er zijn volgens Steinbauer geen andere invloeden gevonden – zoals veranderingen in begrazing of toerisme – die de consistente toename in plantensoorten over het hele Europese continent kunnen verklaren. De onderzoeksresultaten lijken ook in lijn met eerder gevonden verschuivingen van terrestrische organismen als reactie op het veranderende klimaat. Uit een meta-analyse concludeerde de Britse ecoloog Chris Thomas van de Universiteit of York dat soorten naar hogere hoogten verhuizen met een mediane snelheid van 11 meter per decennium en naar hogere breedtegraden met een mediane snelheid van 16,9 kilometer per decennium (Science, 2011).

Verslag van het debat over biodiversiteit in De Balie (Amsterdam) tussen de ecologen Chris Thomas (University of York, UK) en Hans de Kroon (RUN)

Thomas is auteur van het boek Erfgenamen van de aarde, waarin hij wijst op de positieve invloed van de mens op natuur en biodiversiteit. Hoewel de biodiversiteit op bergtoppen toeneemt, wijzen Steinbauer en mede-auteurs dat hier mogelijk sprake is van een ecologische val en een opgebouwde uitstervingsschuld. ‘Het gebied dat beschikbaar is voor planten heeft de neiging af te nemen als soorten naar boven verschuiven’, aldus Steinbauer. ‘Een lokale toename van soortenrijkdom is niet noodzakelijk positief voor regionale diversiteit. Het hangt af van de verspreiding van de soort. Als we een soort wereldwijd verliezen, verliezen we het voor altijd’, aldus Steinbauer.

Waardevoller
Ecoloog Wim van der Putten van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en bijzonder hoogleraar functionele biodiversiteit in Wageningen spreekt van een ‘interessante studie met unieke datareeksen’. ‘De data roepen ook weer vervolgvragen op: hoe zit het met de abundantie of bedekking van de plantensoorten? Je kunt wel soorten scoren, maar dat kan één individu per soort zijn, of een groot aantal.’ Dat de soortenrijkdom toeneemt klinkt volgens Van der Putten mooi. ‘Echter, het is hetzelfde als dat je brandnetel en akkerdistel op heidevelden aantreft: een toename van soortenrijkdom, maar niet bepaald soorten die dat ecosysteem waardevoller maken.’

Dit artikel verscheen in Bionieuws 7 van 7 april 2018.