Bionieuws

Plant & Dier

Bedreigde lieveheersbeestjes zijn niet kansloos

Larven van het zevenstippelig (groot, oranje) en Aziatisch (klein, zwart) lieveheersbeestje met daaronder en boven grijze oogboonluizen. Foto Paul Lenhart.

Inheemse soorten lieveheersbeestjes eten een specifieke soort bladluis, die het exotische veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje liever laat staan. Zodoende blijken de inheemse soorten niet helemaal kansloos tegenover de concurrentie van de exoot, schrijven Amerikaanse onderzoekers Proceedings of the Royal Society B (30 mei online)roceedings of the Royal Society B (30 mei online).

Het Aziatisch lieveheersbeestje Harmonia axyridis is zowel in Europa als in de Verenigde Staten een invasieve exoot die inheemse soorten dreigt te verdringen. De exoot eet niet alleen de inheemse lieveheersbeestjes, hij concurreert ook om prooien en blijkt daarbij de sterkte partij; zowel volwassen kevers als keverlarven eten bladluizen.

Maar de overlap in prooien is niet compleet, schrijven de auteurs. Binnen één van de prooisoorten, de ogenboonluis Aphis craccivora, bestaan namelijk typen die giftig zijn voor het veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje, maar niet voor andere lieveheersbeestjes. Uit veldproeven in Noord-Amerika (Kentucky) blijkt dat vrouwtjes van het Aziatisch lieveheersbeestje planten met die weerbare luizen vermijden als ze eitjes leggen; de larven overleven niet als ze op deze prooi zijn aangewezen.

Op planten met giftige luizen
is hij juist de winnaar

Dat pakt voor andere soorten goed uit, laten vervolgproeven zien. De onderzoekers zetten larven van het in Amerika ingeburgerde zevenstippelig lieveheersbeestje (Coccinella septempunctata) op tuinboonplanten met ofwel giftige ofwel niet-giftige luizen, al dan niet samen met larven van de Aziatische concurrent. De zevenstip doet het – zonder concurrent – op beide typen luizen even goed. In aanwezigheid van de Aziatische H. axyridis delft hij zoals verwacht het onderspit, maar alleen op planten met niet-giftige luizen. Op planten met giftige luizen is hij juist de winnaar. In het veld, tenslotte, blijken allerlei soorten inheemse, minder concurrentiekrachtige lieveheersbeestjes zich te kunnen handhaven op planten met luizen die ongeschikt zijn voor de Aziatische soort.

Het afweermechanisme van de luizen is onbekend en het is niet duidelijk waarom alleen het Aziatisch lieveheersbeestje er gevoelig voor is. Naast het Aziatisch en het zevenstippelig lieveheersbeestje is ook de ogenboonluis exotisch in Amerika; de soorten vormen geen natuurlijke gemeenschap en de resultaten zijn daarom niet te verklaren in termen van wederzijdse aanpassingen. Maar ze laten volgens de auteurs wel zien dat minder concurrentiekrachtige soorten naast een dominante soort kunnen voortbestaan als een deel van de gedeelde niche ongeschikt is voor de sterkste concurrent.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 10 van 2 juni 2018.