Bionieuws

Mens & Maatschappij

Academici terug naar de klas

De komende jaren gaan veel academisch geschoolde leraren met pensioen, terwijl de aanwas grotendeels bestaat uit hbo-geschoolde leraren.

De academisch geschoolde leraar verdwijnt langzaam uit het schoolbeeld. De KNAW luidt de alarmklok.

‘Er moeten op middelbare scholen meer leraren komen met een universitair diploma. Zij zijn nodig om leerlingen voor te bereiden op de universiteit. De komende jaren gaan juist veel van deze leraren op pensioen, terwijl de nieuwe aanwas grotendeels bestaat uit hbo-geschoolde leraren. Tegelijk worden er steeds minder afgestudeerden van universiteiten leraar. Deze instroom moet weer gaan stijgen.’ Dat schrijft de KNAW in een afgelopen zomer verschenen position paper; de Vereniging van Universiteiten (VSNU) en de Interuniversitaire Commissie Lerarenopleidingen wijden aan dit probleem hun jaarlijkse conferentie, dat op 14 december in Nijmegen is gehouden.

In de biologie, waar geen tekort aan leraren is, speelt dit probleem ook. Een van de oorzaken is dat steeds meer studenten een studie kiezen die niet precies samenvalt met een schoolvak. In plaats van klassieke biologie doen ze bijvoorbeeld een bèta-gamma-bachelor, biomedische wetenschappen of milieuwetenschappen. Daar is de gebruikelijke universitaire route naar het leraarschap – een monodisciplinaire bachelor en master gevolgd door een eenjarige educatieve master – niet op ingericht.

Struikelblok
Hoe kan zo’n student na afstuderen toch leraar worden? Op de conferentie zat Martijn Meeter, wetenschappelijk directeur van onderzoeksinstituut Learn! en hoogleraar onderwijskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam, de workshop ‘nieuwe routes naar het leraarschap’ voor, die over zulke vragen ging. ‘Voor deze zij-instromers leveren de universitaire lerarenopleidingen maatwerk. Maar er is een struikelblok dat ze niet kunnen wegnemen, en dat is dat die afgestudeerden vakken moeten inhalen’, zegt hij. ‘Voor mensen die biologieleraar willen worden en biomedische wetenschappen deden zijn dat bijvoorbeeld vakken als plantenfysiologie en ecologie. Dat zorgt voor vertraging voor of tijdens de lerarenopleiding.’

In het huidige stelsel is daar niet veel aan te doen. Meeter: ‘Het zou mooi zijn als ook deze academici met een eenjarige educatieve master hun bevoegdheid kunnen halen en de vakken daarna mogen inhalen, als ze al leraar zijn. Dat is nu niet mogelijk.’


Studenten vrezen dat ze als leraar in een fuik belanden,
en veertig jaar lang hetzelfde moeten blijven doen


Alternatieve routes zijn ook in opkomst voor studenten die van het begin af aan weten dat ze leraar willen worden en niet willen wachten tot ze hun master hebben voordat ze met onderwijsvakken beginnen. Zij kunnen in de bachelorfase een educatieve minor doen die een beperkte tweedegraadsbevoegdheid oplevert, en vervolgens een tweejarige master waarin vakinhoudelijke vakken en educatieve vakken zijn geïntegreerd. ‘Utrecht, Groningen en de technische universiteiten boden die mogelijkheid als eerste aan, nu volgen andere universiteiten. En er zijn steeds meer studenten die deze route kiezen’, aldus Meeter.

Veel studenten vinden het leraarschap geen aantrekkelijke optie omdat ze vrezen dat ze als leraar in een fuik belanden, dat ze veertig jaar lang hetzelfde moeten blijven doen. ‘Dat is een misvatting’, zegt Annemarie Thomassen, opleidingsdirecteur lerarenopleiding voortgezet onderwijs verbonden aan het interfacultair centrum voor lerarenopleiding, onderwijsontwikkeling en nascholing van de Universiteit Leiden (Iclon). ‘Als leraar kun je je op allerlei manieren blijven ontwikkelen. Sterker: dat moet ook nu de Wet Beroep Leraar en Lerarenregister van kracht is sinds augustus 2017. Elke leraar moet zich binnenkort inschrijven in het lerarenregister en aantoonbaar aan zijn professionaliteit blijven werken.’

Beroepsbeeld
Thomassen leidde op de conferentie de workshop ‘een leven lang leraar: een veelzijdig beroep’. Daar werd de brochure Een beroepsbeeld voor de leraar gepresenteerd, vorig najaar opgesteld op grond van een serie bijeenkomsten met leraren, studenten, lerarenopleiders, schoolbestuurders, schoolleiders en beleidsondersteuners. Het beroepsbeeld schetst verschillende carrièrepaden die uitgaan van de primaire taak: leerlingen onderwijzen. Leraren kunnen vervolgens kiezen voor bijvoorbeeld een carrière als vakinhoudelijk specialist of schoolleider. Thomassen: ‘We willen de mogelijkheden zichtbaarder maken en de paden duidelijker neerzetten. We hopen dat het leraarschap er voor academici aantrekkelijker door wordt.’

Ook de KNAW stelt in het rapport het leraarschap aantrekkelijker te willen maken. Enkele van de mogelijkheden zijn volgens de KNAW extra studiefinanciering voor een educatieve master, flexibelere opleidingsroutes en verbetering van het beroepsimago.

Kader: Voorbereiding op universiteit

Hoe hard leerlingen op het vwo werken, is een maat voor hun latere studieprestaties op de universiteit, ontdekte Els van Rooij, die op 15 maart promoveert in Groningen. Ze ontdekte dat leerlingen met een natuurprofiel het beter doen op de universiteit dan leerlingen met een maatschappijprofiel. ‘De vraag is of de natuurprofielen een betere voorbereiding bieden op de universiteit of dat de betere leerlingen kiezen voor een natuurprofiel’, zegt Van Rooij.

Voor alle leerlingen is het volgens Van Rooij belangrijk dat nieuwsgierigheid, wetenschappelijke interesse en het effectieve gebruik van leerstrategieën al wordt gestimuleerd op het vwo. Ze pleit daarom voor meer universitair geschoolde vwo-docenten. ‘Juist om leerlingen goed voor te bereiden op de universiteit, is het belangrijk dat zo veel mogelijk leraren in de bovenbouw van het vwo zelf een academische opleiding hebben gehad’, zegt Van Rooij.

Dit artikel verscheen in Bionieuws 5 van 2018.