artikel afdrukken
bionieuws 19, 27-11-2010

onderwijs
Meet The Future laat te rooskleurig beeld zien

Een indrukkend en inspirerend symposium over de toekomst van techniek kan de matige resultaten van Platform Bèta Techniek om meer jongeren te interesseren voor een bètaopleiding niet verbloemen.

Door Hidde Boersma
© bionieuws


Het westen gaat de slag om de macht verliezen het komende decennium, betoogt Kishore Mahbubani, rector van de Universiteit van Singapore. Mahbubani is vooral bekend van het boek De eeuw van Azië en van zijn overtuigende lezingen over de aankomende verschuiving van de wereldlijke macht van de Verenigde Staten en Europa naar landen als China en India. ‘Een van de redenen daarvoor is het gebrek aan investeringen in en interesse voor wetenschap en techniek in de westerse wereld,’ zo stelt hij op Meet the Future, het symposium over de toekomst van bèta in Nederland, dat 18 november in Den Haag werd gehouden. ‘Van alle gepromoveerden in een bètarichting is nu wereldwijd al 90 procent Aziatisch,’ zegt Mahbubani. ‘Zelfs in de VS promoveren meer mensen met een Indiase of Chinese achternaam dan Amerikanen.’

Mahbubani is één van de indrukwekkende key note speakers van het symposium, georganiseerd door Platform Bèta Techniek (PBT). Die organisatie is in 2003 door het toenmalige kabinet van CDA, VVD en D66 opgericht om het door Mahbubani geschetste tij te keren:het doel was dat in 2010 15 procent meer leerlingen een technische of anderszins bètaopleiding volgen dan in het jaar 2000. En dat mocht wat kosten. Tot dusver is er ruim 430 miljoen euro in alle lagen van het onderwijs geïnvesteerd: van basisschool tot universiteit en van vmbo tot vwo. Er ligt bovendien een nieuw plan tot 2016 dat op Meet The Future wordt gepresenteerd.

Treurige terugblik
Het symposium is tevens een terugblik op de afgelopen zes jaar. In verschillende sessies vertellen leerkrachten of leden van het bestuur van PBT wat er op de scholen met de smakken geld is gebeurd. Aan een eind van de dag wordt er een resultatenboekje uitgedeeld. Dat staat vol gekraaide victorie. In bijna alle lagen van het onderwijs zijn de doelen bereikt, zo stelt PBT.

Maar schijn bedriegt. Neem de cijfers voor het hoger onderwijs. Volgens PBT hebben zich in de afgelopen tien jaar 27,1 procent meer leerlingen aangemeld voor een technische hbo of universitaire opleiding. Dat klinkt mooi, maar in dezelfde periode is het aantal scholieren op het hbo gestegen van 322 duizend naar 383 duizend, een stijging van 18,9 procent, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS). Het aantal aanmeldingen voor de universiteit steeg zelfs met 32,5 procent, van 166 duizend naar 220 duizend. In totaal schreven 26,1 procent meer mensen zich in voor het hoger onderwijs. De stijging van het aantal bètaleerlingen houdt dus gelijke tred met de toename van het totale aantal leerlingen op het hbo en de universiteit. De activiteiten van PBT hebben daarmee nauwelijks gezorgd voor stijging van het relatieve aantal leerlingen dat kiest voor een bètaopleiding.

Het specifieke beleid om meer meisjes te interesseren voor de wetenschap lijkt meer vruchten te hebben afgeworpen. Het hoger onderwijs mocht tussen 2000 en 2010 53,8 procent meer vrouwen verwelkomen, de universiteit zelfs 96,7 procent. Toch moet hierbij aangetekend worden dat in 2000 dan ook heel weinig meisjes een technische opleiding volgden. Nog steeds kiest maar 8 procent van de meisjes dat naar de universiteit gaat voor een technische opleiding, op het hbo is het zelfs een povere 3 procent.

Ook op het voorportaal van het hoger onderwijs, de havo en het vwo, lijken de inspanningen van PBT weinig effect te hebben gesorteerd. Op scholen waar het zogenaamde Universum Programma is geïntroduceerd om meer interesse voor techniek te kweken, is het aantal leerlingen dat een natuurprofiel kiest tussen 2000 en 2009 gestegen van 51 naar 59 procent voor het vwo en van 31 naar 39 procent voor de havo. Op niet-Universumscholen is dat respectievelijk van 50 naar 55 en van 30 naar 35. Een marginaal verschil. Opvallend is het hoge aantal leerlingen dat een bètaprofiel kiest, terwijl er maar zo weinig doorstromen naar een technische opleiding. Volgens een leraar op Meet the Future komt dat vooral omdat een natuurprofiel toegang geeft tot bijna alle studies.

Ambitie
Een treetje lager dan: het vmbo en het mbo. Ook daar lijkt de stijging van het aantal techniekleerlingen betrekkelijk los te staan van of de school wel of niet mee doet aan een programma van PBT. Op zogenaamde Ambitiescholen stijgt het aantal leerlingen dat kiest voor techniek van zo’n 33 naar 39 procent in tien jaar, op niet-Ambitiescholen van 29 naar 33 procent, nadat het halverwege het decennium gedaald was naar 26 procent. Alleen op het mbo lijkt er enige vooruitgang. Een kleine 4 procent stijging op Ambitiescholen, tegenover een stabilisatie op scholen die niet meededen.

Ondanks de matige resultaten mag PBT zich ook de komende vijf jaar uitleven. Zo is er een nieuw programma dat zich richt op basisschoolleerlingen. Enkele leraren van zogenaamde TalentenKrachtscholen deelden hun ervaringen op het symposium. Het idee achter de scholen is dat leerlingen niet alleen in contact komen met techniek, maar dat ze ook daadwerkelijk de wetenschappelijke methode van hypothese opstellen, experiment uitvoeren en hypothese toetsen onder de knie krijgen, om zo passie voor wetenschap te ontwikkelen. Pas over een tiental jaren zal duidelijk zijn of deze methode wel leidt tot meer instroom op bètaopleidingen.

Wat PBT wel goed heeft begrepen is dat echte interesse begint bij goede rolmodellen. En die waren er genoeg op Meet the Future. Naast Mahbubani sprak de eerste man op de maan, Neil Armstrong er voor het eerst in Nederland. Hij werd voorafgegaan door Apple-oprichter Steve Wozniak die een voordracht hield over de toekomst van techniek en de Wozzieprijs uitdeelde voor het beste Nederlandse idee op gebied van techniek. Wozniak illustreerde nog even Mahbunani’s toekomstvisie: de eerste van de drie kandidaten die hij noemde voor de prijs had een Indiase achternaam. Uiteindelijk ging echter de

Nederlandse Rick Schuurman van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen er met de Wozzieprijs vandoor met zijn idee om Aziatische tuktuks milieuvriendelijker te maken.

Omdat veel scholen Meet the Future aangegrepen als wetenschappelijk dagje uit voor hun leerlingen, is er hoop voor PBT dat het op deze manier alsnog zorgt voor meer bèta-interesse.